89ο Γνωρίζατε ότι …
Το “Seferberlik” (Σεφέρ Μπελίκ), δηλαδή η γενική επιστράτευση που κηρύχθηκε το 1914 από την Οθωμανική κυβέρνηση, ήταν ένα από τα πιο σκοτεινά κεφάλαια για τους χριστιανικούς πληθυσμούς της Αυτοκρατορίας.
Με πρόσχημα την “ισότητα” όλων των υπηκόων απέναντι στο κράτος, οι Οθωμανοί κάλεσαν σε στράτευση και τους Έλληνες, τους Αρμενίους και τους Ασσυρίους. Όμως, στην πράξη, οι περισσότεροι Ρωμιοί δεν στάλθηκαν σε τακτικές μονάδες, αλλά οδηγήθηκαν στα Αμελέ Ταμπουρού, τα περίφημα “Τάγματα Εργασίας”, όπου χιλιάδες χάθηκαν από πείνα, κακουχίες και εκτελέσεις.
Τα χωριά της Ανατολικής Θράκης, όπως το Λαζάρκιοϊ, το Όκλαλι, το Αμπαρλί , το Τσακίλ βρέθηκαν τότε σε κατάσταση πανικού. Οι οικογένειες, γνωρίζοντας τι περίμενε τους νέους, αντάλλασσαν τα παλικάρια μεταξύ των χωριών. Έστελναν έναν γιο «ξένο» αλλού, με άλλο όνομα, για να μη βρεθεί στα κατάστιχα του στρατολογίου. Άλλους τους έκρυβαν στα αλώνια, στις αποθήκες, στα δάση ή στα κρησφύγετα των μύλων, με τη σιωπηρή αλληλεγγύη όλων.
Αυτές οι ιστορίες επιβίωσης αποτελούν σημαντικό υπόβαθρο για κάθε αφήγηση των προσφύγων από την Ανατολική Θράκη. Φωτίζουν την απόγνωση αλλά και τη συνοχή των κοινοτήτων πριν από τον ξεριζωμό του 1922–1924.
Έτσι έχουμε ακούσει ανταλλαγές νέων από το Αμπαρλί στο Τσακίλ, για να γλυτώσουν.
* Η Ελισσάβετ Γιοβαντσάκη, γεννημένη το 1936, η γνωστή Έλλη , η θετή κόρη του Γιοβαντσάκη Χρήστου και της Σμαρώς της Νέας Δήμητρας, είχε καταγωγή από το Μιστί της Καππαδοκίας. Ο πατέρας της λεγόταν Παπαδόπουλος Γρηγόρης και η μητέρα της Σωτήρα . Η οικογένεια βρέθηκε στο διπλανό χωριό Κάτω Απόστολοι με την Ανταλλαγή των Πληθυσμών . Δυστυχώς η μητέρα της Έλλης , η Σωτήρα , πέθανε όταν η μικρή Έλλη ήταν σαράντα ημερών και ο πατέρας της αναγκάστηκε να την δώσει στην οικογένεια Γιοβαντσάκη στη Νέα Δήμητρα.