78 ο. Γνωρίζατε ότι …
*Υπήρχαν δυο διαφορετικά χωριά με το όνομα Τσιφλίκιοϊ στην Ανατολική Θράκη και αυτό συχνά μπερδεύει όσους μελετούν τις προσφυγικές ρίζες:
*Τσιφλίκιοϊ Βιζύης: Χωριό της επαρχίας Βιζύης, βορειοανατολικά της Ραιδεστού. Οι κάτοικοί του ήταν κυρίως Έλληνες γεωργοί και κτηνοτρόφοι.
*Τσιφλίκιοϊ Τσατάλτζας: Άλλο χωριό, στην περιοχή της Τσατάλτζας (κοντά στην Κωνσταντινούπολη). Είχε επίσης ελληνικό πληθυσμό, αλλά διαφορετικής προέλευσης και συνθηκών διαβίωσης.
Ο όρος «Τσιφλίκιοϊ» (Çiftlikköy στα τουρκικά) σημαίνει «χωριό-τσιφλίκι» και ήταν συχνό τοπωνύμιο σε πολλές περιοχές της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, γι’ αυτό και βρίσκουμε περισσότερα από ένα χωριά με αυτό το όνομα στην Ανατολική Θράκη.
*Επίσης υπήρχε Ηράκλειον (Ηράκλεια) της Νικομήδειας στην περιοχή της Βιθυνίας, κοντά στη Νικομήδεια (σημερινό İzmit). Στην οθωμανική διοικητική διαίρεση αναφερόταν ως Ereğli (Heraclea) και γι’ αυτό συχνά μπερδεύεται με άλλα τοπωνύμια.
Δεν πρέπει να συγχέεται με την Ηράκλεια (Perinthos) της Θράκης, κοντά στη Ραιδεστό.
Ούτε με τη Ζωννά (Ερέγλι) της Καππαδοκίας.
Το Ηράκλειο Νικομηδείας, ήταν παραθαλάσσια πόλη στον κόλπο της Νικομήδειας και είχε ελληνικό πληθυσμό μέχρι τη Μικρασιατική Καταστροφή. Με την Ανταλλαγή του 1924 οι Έλληνες κάτοικοί του ήρθαν στην Ελλάδα.
Από το Ηράκλειο Νικομήδειας ήρθε πρόσφυγας στο χωριό μας Νέα Δήμητρα. Ήταν ο Τριανταφυλλίδης Λάμπρος του Αναστασίου εγγεγραμμένος στον Ονομαστικό Κατάλογο Προσφύγων Αγροτών και τόπο εγκατάστασης τη Νέα Δήμητρα. Δεν γνωρίζω ποιος είναι . Με το επίθετο Τριανταφυλλίδη ήρθαν στη Νέα Δήμητρα από το Άκαλαν της Τσατάλτζας. Οι Τριανταφυλλίδη από το Όκλαλι ήρθαν με το επίθετο Τσαμπάζη ή Κοντογιάννη.
Είναι δύο διαφορετικές πόλεις και συχνά γίνεται σύγχυση επειδή έχουν το ίδιο όνομα (Ηράκλεια), αλλά βρίσκονται σε διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές:
* Ηράκλεια Ραιδεστού (Θράκης). Στην Ανατολική Θράκη, στη θάλασσα του Μαρμαρά.
Η αρχαία ονομασία της ήταν Πέρινθος, η οποία εξελληνίστηκε σε Ηράκλεια. Βρίσκεται δυτικά της Ραιδεστού (σημερινής Tekirdağ). Ήταν σημαντική ελληνική πόλη με εμπορική και ναυτική παράδοση. Οι κάτοικοί της μετά το 1922 κατέφυγαν σε διάφορα μέρη της Ελλάδας (κυρίως Μακεδονία, Αττική).
* Ηράκλεια Νικομήδειας (Βιθυνίας). Στη Βιθυνία της Μικράς Ασίας, κοντά στη Νικομήδεια (σημερινό İzmit).
Αναφέρεται επίσης ως Heraclea Pontica σε κάποιες πηγές, αλλά στην πράξη ήταν η παραθαλάσσια Ereğli στον κόλπο της Νικομήδειας. Είχε κι αυτή έντονο ελληνικό στοιχείο μέχρι τη Μικρασιατική Καταστροφή.
Οι πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν σε διάφορες περιοχές της Μακεδονίας, αλλά και στην Αττική.
Έτσι έχουμε : Η Ηράκλεια Ραιδεστού = Θράκη.
Η Ηράκλεια Νικομήδειας = Μικρά Ασία (Βιθυνία).
*Το Σκεπαστό (Σκεπαστόν) των Σαράντα Εκκλησιών ήταν χωριό στην Ανατολική Θράκη, κοντά στην πόλη Σαράντα Εκκλησιές (Kırklareli).
Στα τουρκικά αναφερόταν ως Örtülü (που σημαίνει «σκεπασμένο»), το οποίο είναι ακριβής μετάφραση της ελληνικής ονομασίας Σκεπαστό. Βρισκόταν λίγα χιλιόμετρα νότια των Σαράντα Εκκλησιών, σε λοφώδη περιοχή.
Οι κάτοικοι του χωριού ήταν κυρίως Έλληνες, με μικρή παρουσία Τούρκων. Ο πληθυσμός ήταν κατά βάση γεωργικός και κτηνοτροφικός.
Οι κάτοικοι ασχολούνταν με την καλλιέργεια σιτηρών, αμπελιών και καπνού, αλλά και με την κτηνοτροφία (αιγοπρόβατα).
Το χωριό διατηρούσε στενές σχέσεις με την πόλη των Σαράντα Εκκλησιών, που ήταν το μεγάλο εμπορικό και διοικητικό κέντρο της περιοχής.
Το χωριό διέθετε δική του εκκλησία και σχολείο ελληνικό, όπως τα περισσότερα ελληνικά χωριά της Θράκης.
Ονομαζόταν Σκεπαστόν, πιθανότατα λόγω παλιάς εκκλησίας ή παρεκκλησιού που ήταν “σκεπασμένο” με ιδιαίτερο τρόπο (κάποιες πηγές αναφέρουν ότι ίσως υπήρχε ναΐδριο με σπηλαιώδη μορφή).
Μετά τη Συνθήκη της Λωζάννης (1923), οι κάτοικοι, όπως και οι υπόλοιποι Έλληνες της περιοχής, αναγκάστηκαν να φύγουν.Πολλές οικογένειες από το Σκεπαστόν εγκαταστάθηκαν σε χωριά της Μακεδονίας, ανάμεσά τους και στη Νέα Δήμητρα Κιλκίς.
Κουβάλησαν μαζί τους ήθη και έθιμα, τα οποία ενσωματώθηκαν στη νέα κοινότητα.
Από το Σκεπαστό ήρθαν στη Νέα Δήμητρα η οικογένεια Μπαλίδη.
*Τα Μάλγαρα και το Δουλούκιο είναι δύο ξεχωριστά χωριά στην περιοχή της Ηράκλειας Ραιδεστού (Θράκη), αν και συχνά στις αφηγήσεις των προσφύγων μπερδεύονται επειδή βρίσκονταν κοντά και ανήκαν στην ίδια επαρχία.
*Τα Μάλγαρα (Malkara). Βρίσκεται δυτικά της Ραιδεστού (σημερινό Tekirdağ). Ήταν σημαντικό αγροτικό και εμπορικό κέντρο.
Είχε έντονη ελληνική παρουσία, με εκκλησίες και σχολεία. Οι κάτοικοι ασχολούνταν κυρίως με την καλλιέργεια σιτηρών και καπνού.
*Το Δουλούκιο (Duluköy). Χωριό της ίδιας περιοχής, πιο μικρό σε πληθυσμό σε σχέση με τα Μάλγαρα. Οι κάτοικοί του ήταν επίσης Έλληνες αγρότες. Αναφέρεται σε αρκετές μαρτυρίες προσφύγων ως ιδιαίτερη κοινότητα που ξεριζώθηκε το 1922.
Μάλγαρα ≠ Δουλούκιο
Δυο χωριά της ίδιας επαρχίας (Ηράκλειας Ραιδεστού), αλλά με ξεχωριστή ιστορία και προσφυγικές διαδρομές.
Από τα Μάλγαρα ήρθε στη Νέα Δήμητρα ο Απόστολος Πολυχρονάκης .
Από το Δουλούκιο ήρθαν οι : Χρήστος Ζαχαριάδης και η αδελφή του Αθανασία Γεωργιάδου , ο Μπουρουτζής , η οικογένεια Κεχραδάκη, ο Σταύρος Αργυρόπουλος , ο Φώτης Αγγελάκης .
*Επίσης υπήρχαν δύο διαφορετικά χωριά με το όνομα Άκαλαν στην Ανατολική Θράκη, και πολλές φορές δημιουργείται σύγχυση στις αφηγήσεις:
1. Άκαλαν Τσατάλτζας (Çatalca). Βρισκόταν στην επαρχία Τσατάλτζας, δυτικά της Κωνσταντινούπολης. Εκεί εγκαταστάθηκαν αρκετοί Έλληνες, κυρίως γεωργοί.
Μετά την Ανταλλαγή Πληθυσμών (1923-24), οι περισσότεροι πρόσφυγες κατέληξαν στη Μακεδονία και στο χωριό μας Νέα Δήμητρα.
2. Άκαλαν Ανδριανούπολης (Edirne).
Βρισκόταν κοντά στην ίδια την Ανδριανούπολη, προς τα βόρεια-ανατολικά. Ήταν επίσης χωριό με ελληνικό στοιχείο. Οι κάτοικοί του ακολούθησαν κι αυτοί τη μοίρα των άλλων Θρακιωτών προσφύγων.
Συνεπώς, όταν στις οικογενειακές μαρτυρίες αναφέρεται «Άκαλαν», χρειάζεται διάκριση: αν η παράδοση μιλάει για Τσατάλτζα, βρισκόμαστε στη ζώνη κοντά στην Κωνσταντινούπολη. Αν για Ανδριανούπολη, τότε μιλάμε για τον βορειότερο θύλακα. Στη Νέα Δήμητρα οι πρόσφυγες ήρθαν από το Άκαλαν της Επαρχίας Τσατάλτζας, της Νομαρχίας Κωνσταντινούπολης της Ανατολικής Θράκης.