Το χωριό Λαζάρκιοϊ της Τσατάλτζας της Ανατολικής Θράκης, που συνέθεσε το χωριό μας Νέα Δήμητρα
Το χωριό Λαζάρκιοϊ ,ανήκε στην Επαρχία Μετρών ( Τσατάλτζας ) , στην Νομαρχία Κωνσταντινούπολης στην Ανατολική Θράκη. Εκκλησιαστικά ανήκε στην Μητρόπολη Δέρκων.
Το χωρίον Λαζάρκιοϊ , κατά τον Δημήτριον Καλέμην , γενικό γραμματέα της Μητρόπολης Δέρκων, περί το 1873/1874 είχε 44 οικογενείας ορθοδόξων χριστιανών με 250 άτομα . Ενώ περί τας 60 οικογενείας το 1884/1905. Όλοι οι ανδρες ησχολούντο με την γεωργίαν . Η εκκλησία ήτο αφιερωμένη εις τον Άγιον Αθανάσιον. Είχε κτισθή εις την κορυφήν οροπεδίου μέσα εις ένα πυκνόν άλσος .Η ωραία αυτή τοποθεςία διέθετε μαγευτικήν θέαν προς τον Εύξεινον πόντον.
Δια να φθάση δε κανείς εκεί, έπρεπε να ανέβη 136 σκαλοπάτια , τα οποία κατά την διάρκεια του χειμώνος ήσαν δύσκολα προς ανάβασιν.
Το 1873/1874 το χωρίον είχε ένα σχολείον, με δέκα μαθητάς και έναν διδάσκαλον .Το σχολείον κατά τον Δημήτριον Καλέμην το 1884 ,ευρίσκετο εις ένα μικρόν δωμάτιον , εις το οποίον συνωθούμενοι τριάντα μαθηταί, εδιδάσκοντο από τον ψάλτην γραφήν και ανάγνωσιν .
Κάποια άλλη αναφορά ομιλεί αορίστως περί μικρού δημοτικού σχολείου το 1905. Οι πόροι του σχολείου εκαλύπτοντο από το εκκλησιαστικόν ταμείον. Ο διδάσκαλος ελάμβανεν ετήσιον μισθόν 23 λιρών Τουρκίας , προσέτι δε τον αναγκαιούντα δια την διατροφήν του άρτον .
Από το ιστορικό ντοκουμέντο που προκύπτει από την Μαύρη Βίβλο, που εξέδωσε το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως το 1919 έχουμε τα εξής στοιχεία για το χωριό Λαζάρκιοϊ :
Κατά τον βαλκανικόν πόλεμον οι κάτοικοι του χωριού Λαζάρκιοϊ , εξηναγκάσθησαν όπως μεταναστεύσουν εις Νικομήδειαν και δεν τους επετράπη να πάρουν μαζί τους ούτε έπιπλα ούτε σκεύη. Μετά την λήξιν του πολέμου επανελθόντες , άρχισαν τας ειρηνικάς γεωργικάς εργασίας των , ότε και τον Φεβρουάριον του 1915 εξεδιώχθη το χωριό πάλιν , αφού λεηλατήθηκε από τους περίοικους Τούρκους . Αλλά και πάλιν επέστρεψε και εκδιώχθη Τρίτη φορά με μεγάλη οικονομική αθλιότητα .»
Το χωριό Λαζάρκιοΐ αποτέλεσε το σπίτι πολλών Ελλήνων μέχρι τους ταραγμένους καιρούς της Ανταλλαγής. Οι Λαζαριώτες είχαν αντοχή , αφοσίωση και δύναμη και παρά τις συνεχείς διώξεις κατάφεραν να διατηρήσουν στην ταυτότητά τους και να ριζώσουν στον νέο τόπο στο χωριό Νέα Δήμητρα όπου και πρόκοψαν με την εργατικότητά τους.
Έφυγαν από το χωριό Λαζάρκιοϊ με την Ανταλλαγή των Πληθυσμών σύμφωνα με την Συνθήκη της Λωζάνης και ήρθαν το 1924 στον νέο τόπο που τον ονόμασαν Νέα Δήμητρα. Στο χωριό τους ονομάζουν Λαζαριώτες . Η γη ήταν ξένη ,μα η ψυχή τους βαθιά ριζωμένη στις παραδόσεις. Έχτισαν σπίτια , όργωσαν χωράφια , αναβίωσαν τις γιορτές τους ,τις μουσικές τους ,τις λέξεις που κουβαλούσαν από τον τόπο τους . Έγιναν ξανά ένα χωριό ,ένα σόι, μια μνήμη που ποτέ δεν χάθηκε . Και αν το Λαζάρκιοϊ έμεινε πίσω ,η σκιά του απλώθηκε στη Νέα Δήμητρα. Στη γλώσσα ,στα ονόματα ,στα τραγούδια που ακόμα ακούγονταν τα βράδυα γυρω από τα τραπέζια . Γιατί οι Λαζαριώτες δεν ξεχνούν . Και όπου κι αν πήγαν ,έφεραν μαζί τους την πατρίδα τους.
Από το Λαζάρκιοϊ είναι οι οικογένειες με το επίθετο : Δημητριάδη , Κυριακίδη, Εσκιόγλου , Παπαδόπουλου ,Μήττα , Φωτιάδη , Τσαλκιτζή, Τσιφτσή , Σαρβανιτίδη, Λαζαριώτη , Καρνέτατζη , Μαλγαρίδη ,
Αποστολίδη ,Τσαλικίδη .
Το παράδοξο είναι πως ενώ το χωριό ονομαζόταν Λαζάρκιοϊ δεν έχει κανένας το όνομα Λάζαρος.
Στο Λαζάρκιοϊ παπάς ήταν ο μπαμπάς του Παπάζουγλου ο Ιωακείμ ,γι’αυτό και το επίθετο Παπαδόπουλος . Και Παπάζουγλου είναι το ίδιο στα τουρκικά . Παπαζ -ογλού δηλαδή το παιδί του παπά. Πρόεδρος στο Λαζάρκιοϊ ήταν ο Εσκιόγλου Στέφανος ,ο μπαμπάς του Ασημάκη , του Μιλτιάδη , του Μανώλη και της Μαργιορής συζύγου του Αναστάση Μήττα . Τα παιδιά του Στέφανου ήρθαν στην Νέα Δήμητρα με την Ανταλλαγή ,το 1924.
Το χωριό υπάρχει στην Επαρχία Τσατάλτζας της Ανατολικής Θράκης με το όνομα Yazlik.
Τα σπίτια στο χωριό των Ελλήνων στην Τουρκία παραμένουν σε πείσμα του χρόνου .
Σε επίσκεψη εκεί προ δεκαπενταετίας των χωριανών μας θαύμασαν , το διώροφο σπίτι του Παπάζουγλου . Η μετοικεσία των Λαζαριωτών στην Νέα Δήμητρα αποτελεί ένα κεφάλαιο στην ιστορία αυτών των ανθρώπων.
Οι απόγονοί τους συνεχίζουν να τιμούν την κληρονομιά τους διατηρώντας ζωντανές τις μνήμες και την περηφάνια των παππούδων τους .
Ελένη Τσιφτσόγλου
Έτος 2023