Το χωριό Αγιασματάκι της Ανατολικής Θράκης.
Η γιαγιά Αδάμαινα, η Ελένη Τσαμπαζάκη, συνήθιζε να κάθεται τα απογεύματα στο κατώφλι του σπιτιού της στη Νέα Δήμητρα. Κρατούσε ένα κεντητό μαντήλι στα χέρια της, δώρο από τη μητέρα της και τα μάτια της χάνονταν στο βάθος του ορίζοντα. Εκεί, ανάμεσα σε γη και ουρανό, έψαχνε τις μνήμες της.
Το Αγιασματάκι… Έτσι το έλεγε το χωριό της, ο γενέθλιος τόπος της και η φωνή της γέμιζε νοσταλγία.
«Ένα χωριό ευλογημένο, παιδί μου», έλεγε στις εγγονές της, «ένα χωριό που χτίστηκε γύρω από μια πηγή… Ένα νερό που έσωσε Χριστιανούς μετά την Άλωση, και η ίδια η Σουλτάνα διέταξε να μη μας πειράξουν.»
Το χωριό Αγιασματάκι (Τασουλούκ) της Ανατολικής Θράκης είναι κοντά στην Πόλη .
Το 1453 στις 29 Μαΐου , την αποφράδα ημέρα της Άλωσης , οι Οθωμανοί έσπασαν τα τείχη της Πόλης . Μπήκαν μέσα και άρχισαν να σκοτώνουν τους κατοίκους, που είχαν μαζευτεί στην Παναγία των Βλαχερνών . Κάποιοι από αυτούς φοβούμενοι πήραν τις οικογένειές τους και εγκατέλειψαν την Πόλη .
Ζούσαν έξω και κοντά τους ήταν μια πηγή . Ένα βράδυ πέρασε από εκεί η Σουλτάνα και το κάρο της κόλλησε στην λάσπη .Οι δικοί της δεν μπορούσαν να το ξεκολλήσουν και έτρεξαν οι Χριστιανοί . Τότε η Σουλτάνα ρώτησε : «Ποιοι είστε;» και απάντησαν «Οι Χριστιανοί .» Έτσι έδωσε εντολή να μην τους ενοχλούν και πάνω στην πηγή έγραψε το φιρμάνι της . Εκεί έφτιαξαν το χωριό τους και το ονόμασαν Αγιασματάκι, πιστεύοντας ότι η πηγή τους έσωσε . Το χωριό χτίστηκε εκεί γιατί οι κάτοικοι είχαν ανάγκη να βρουν ασφάλεια και προστασία .
Το 1910 το χωριό Αγιασματάκι είχε 490 κατοίκους ,που ζούσαν ήσυχα με τη γη τους ,τα νερά τους ,την εκκλησία τους . Μέχρι που ήρθαν τα μαύρα χρόνια. Το 1912 έως 1915 οι Οθωμανοί πήραν 115 άνδρες και παιδιά φαντάρους στα αμελέ ταμπουρού, στις μάχες της Καλλίπολης , της Μέσης Ανατολής και της Ρωσίας . Ελάχιστοι γύρισαν πίσω .
«Ο θείος μου ο Γιάννης …Δεν ξαναφάνηκε», έλεγε η γιαγιά Αδάμαινα. «Τον έψαξε η μάνα του χρόνια, μα ήταν σαν να τον κατάπιε η γη».
Και η μάνα του, η γιαγιά της γιαγιάς μου, δεν ξαναφόρεσε ποτέ ρούχο που να μην είναι μαύρο.
Έτσι η μικρή αυτή κοινότητα έζησε τραγικές στιγμές και η απώλεια τόσων νέων ανδρών και παιδιών δείχνει την ανθρώπινη θυσία.
Στην Νέα Δήμητρα η γιαγιά Αδάμαινα , η Ελένη Τσαμπαζάκη από το Αγιασματάκι της Κωνσταντινούπολης έπαιξε σημαντικό ρόλο στην προφορική παράδοση και στην διατήρηση των εθίμων και πρόσφερε πολύτιμα διδάγματα στις επόμενες γενιές του χωριού μας Νέα Δήμητρα.Η γιαγιά Αδάμαινα κάθε φορά που μιλούσε γι’ αυτό, ήταν σαν να το ζωντάνευε μπροστά τους.
Το 1924, ήρθε το τέλος. Η Ανταλλαγή των Πληθυσμών…Ένα χαρτί, μια σφραγίδα, και η ζωή τους έπρεπε να χωρέσει σε λίγα μπογαλάκια.
«Φύγαμε όπως-όπως», διηγιόταν. «Δεν ήξερα αν θα ξαναπατήσω εκεί, αν θα ξαναδώ την πηγή, τον κήπο μας, την εκκλησία…»
Έφτασαν στην Ελλάδα, άλλοι στον Περδίκκα( Ναλμπάνκιοϊ ) της Εορδαίας Κοζάνης , άλλοι αλλού. Η Αδάμαινα ήρθε στη Νέα Δήμητρα. Και παρότι οι ρίζες της έμειναν στο χώμα της Ανατολικής Θράκης, η ψυχή της δεν λύγισε.
Εδώ, έφερε τα τραγούδια του γάμου, τα έθιμα του στολισμού της νύφης, τα μοιρολόγια και τις διηγήσεις της. Όλα όσα της έδωσε ο τόπος της, τα πέρασε στις νεότερες γενιές.
Παρότι η μοίρα τη ρίζωσε στη Νέα Δήμητρα, η καρδιά της ταξίδευε. Στα όνειρά της έβλεπε το Αγιασματάκι κάτω από τον ίδιο ουρανό, με το ίδιο αγίασμα να κυλά αιώνια, αδιαφορώντας για σύνορα και ανθρώπινες σκληρότητες.
Σήμερα, εμείς θυμόμαστε.
Θυμόμαστε το χωριό της, το αγίασμά του, τα λόγια της, το βλέμμα της που κοίταζε πέρα μακριά .
Η μοίρα την οδήγησε να μείνει στην Νέα Δήμητρα αν και μια άλλη κακιά μοίρα τα πέτρινα χρόνια του Εμφυλίου Διχασμού και Σπαραγμού της έδωσε πολύ μεγάλα βάσανα με την απώλεια αγαπημένων της προσώπων .
Στην Νέα Δήμητρα η γιαγιά Αδάμαινα η Ελένη Τσαμπαζάκη από το Αγιασματάκι της Κωνσταντινούπολης έπαιξε σημαντικό ρόλο στην προφορική παράδοση και στην διατήρηση των εθίμων και πρόσφερε πολύτιμα διδάγματα στις επόμενες γενιές του χωριού μας Νέα Δήμητρα.
Ελένη Τσιφτσόγλου
Έτος 2023