Το Σφάξιμο του Κόκορα στα Θεμέλια του Σπιτιού και το Δώρισμα στην Αποπεράτωση. Έθιμα της Νέας Δήμητρας.
Ένα έθιμο κοινό σχεδόν σε όλη την Ελλάδα και στον δικό μας τόπο, που το έφεραν οι πρόγονοί μας από την Πατρίδα είναι η θυσία ενός ζώου , στην τελετή θεμελίωσης ενός σπιτιού ή οικοδομήματος . Μέσα στο πνεύμα των παραδοσιακών ανθρώπων , το σπίτι, το οικοδόμημα έπαιρνε τη μορφή της δημιουργίας του κόσμου σε μικρογραφία .
Οι καταβολές αυτού του εθίμου βρίσκονται πολύ πιο πίσω, όταν ο άνθρωπος προσπαθούσε να εξηγήσει με τους μύθους τον κόσμο, που τον περιέβαλλε .
Το πιο συνηθισμένο ήταν να σφάζουν κόκορα και με το αίμα του να ραντίζουν τον θεμέλιο λίθο ή να ρίχνουν αγιασμό στις τέσσερις γωνίες των θεμελίων. Γνωστή ιστορία της θυσίας του Γεφυριού της Άρτας που ήταν ανθρωποθυσία . Μετά αντικαταστάθηκε με την ζωοθυσία και έφτασε μέχρι τις μέρες μας .
Την εποχή μας η επιβίωση αυτού του εθίμου εμφανίζεται με τη μορφή πρόληψης , για να ζήσουν σε έναν κόσμο εξαγνισμένο . Έτσι αυτό το παραδοσιακό έθιμο είχε σκοπό να εξασφαλίσει την τύχη του σπιτιού .
Το 1968 ,όταν μπήκε ο θεμέλιος λίθος στο σπίτι μας , η γιαγιά μου η Τσάκαινα έσφαξε έναν κόκορα και έριξε το αίμα του εκεί που θα ξεκινούσε η θεμελίωση του σπιτιού. Τον κόκορα τον μαγείρεψε και έκανε το τραπέζι μαζί με άλλα εδέσματα σε όσους παρευρέθηκαν , σε αυτό το έθιμο .Με τον αγιασμό που είχε κρατημένο στο Εικονοστάσι του παλιού μας σπιτιού, ράντισε τις τέσσερις γωνίες του οικοπέδου πιστεύοντας ότι αυτή η ενέργεια θα φέρει τύχη και μακροημέρευση .
Μετά ήρθε ο παπάς και διάβασε ένα ψαλμό για το στερέωμα του σπιτιού .Όλα αυτά , γίνονταν με την πρόσκληση και άλλων χωριανών και συγγενών και θεωρούνταν πολύ σημαντικά γεγονότα . Το τηρούσαν ευλαβικά και δεν ξέφευγαν καθόλου .Το σπίτι μας θεμελιώθηκε με το πατροπαράδοτο έθιμο ,όπως γινόταν στην Πατρίδα,στην Ανατολική Θράκη, πριν ξεριζωθούν οι δικοί μας . Όμως ,εγώ ,παιδί τότε ,είχα μια περίεργη αίσθηση . Μήπως όλα αυτά ήταν ένας απόηχος μιας άλλης ,παλαιότερης εποχής; Ένας απόηχος μαγείας και δοξασιών ,που μας ακολουθούσε ακόμα ,σαν σκιά από τα βάθη των αιώνων ;
Πίστευαν ότι αν δεν κάνουν το έθιμο δεν θα προχωρήσει το έργο . Και ότι το σφάξιμο του κόκορα θα στέριωνε το σπίτι.
Καλό είναι να γίνεται μια ευχή στη θεμελίωση των σπιτιών και των οικοδομημάτων με την σύμπραξη και ευλογία της Εκκλησίας .
Ένα άλλο συνήθειο που είχε σχέση με την οικοδόμηση των σπιτιών ήταν στο τελείωμα του σπιτιού και στην κατασκευή της σκεπής .
Τοποθετούσαν στην ταράτσα έναν ξύλινο σταυρό και πάνω κρεμούσαν τα δώρα που έδιναν οι νοικοκύρηδες και οι συγγενείς. Αυτά ήταν χρηστικά πράγματα για τους μαστόρους και τους χτιστάδες όπως πετσέτες ,μαντήλια, μαξιλαροθήκες, κάλτσες . Ο αρχιμάστορας φώναζε δυνατά το δώρο του καθενός και ευχόταν για την μακροημέρευση των ιδιοκτητών και των δωρητών .
Στην αποπεράτωση του σπιτιού και στην παράδοσή του ακολουθούσε φαγοπότι , που πρόσφερε ο νοικοκύρης . Έτσι έδειχναν την ευγνωμοσύνη τους απέναντι στους μάστορες και την τέχνη τους .
Θυμάμαι το 1968 , ότι τηρήθηκαν όλα τα έθιμα κατά το χτίσιμο του διώροφου πατρικού μου σπιτιού , στο χωριό μας .
Η γιαγιά μου η Τσάκαινα ήταν πολύ προσκολλημένη στα έθιμά μας και τα έκανε όλα όπως τα έφεραν από την Πατρίδα .
Ο αρχιμάστορας του σπιτιού ήταν ο θείος Στέργιος Φωτιάδης με τον αδελφό του Γιώργο και είχαν μαζί τους τον Γιάννη Ιωσηφίδη από το Κιλκίς . Όλοι μας εκτιμούσαμε τα χρυσά χέρια των μαστόρων κι εγώ θυμάμαι πως ένοιωθα σεβασμό κάθε φορά , που τούς συναντούσα .Έτσι μάθαμε να εκτιμούμε και να υπολογίζουμε την χειρωνακτική εργασία , που είναι πολύ δύσκολη .
Αυτό το πατροπαράδοτο έθιμο με την παράθεση γεύματος των μαστόρων και την τοποθέτηση του ξύλινου Σταυρού , χάνεται με την πάροδο του χρόνου . Ο σύγχρονος τρόπος ζωής έχει αποξενώσει και έχει κάνει τους ανθρώπους , πιο εσωστρεφείς.
Υπάρχουν κάποιοι που δεν θέλουν κόσμο ,ούτε στις χαρές τους και έχει χαθεί η κοινωνικότητα , η εγκαρδιότητα και η χαρά των ανθρώπων. Όσο περνάει ο καιρός τα έθιμα εκλείπουν και οι συλλογικές χαρές που άλλοτε μοιράζονταν οι άνθρωποι, σταδιακά σβήνουν .
Σε κάθε οικοδόμημα και σπίτι του χωριού έγιναν αυτά τα δύο έθιμα και ένωσαν τους συγγενείς και γείτονες σε ένα ωραίο φαγοπότι και σε μια γιορτή χαράς και δημιουργίας .
Ελένη Τσιφτσόγλου
Έτος 2023