Το Σπίτι του Εποικισμού
Ήταν μικρό, μα έμοιαζε τεράστιο στη σημασία του . Ήταν το πρώτο σπιτικό στον καινούργιο τόπο ,το πρώτο καταφύγιο, μετά την προσφυγιά . Με μια στέγη ταπεινή , με τοίχους από λάσπη και άχυρο ,μα με θεμέλια από την ίδια τη δύναμη εκείνων που έφτασαν εδώ ξεριζωμένοι .
Άφησαν πίσω τους πατρικά αρχοντικά , αυλές γεμάτες λουλούδια , δρόμους γεμάτους ζωή .
Άφησαν την περιουσία τους ,το σπίτι , τους σταύλους ,τις αποθήκες , τους μπαχτσέδες .
Τα χωράφια είχαν ακόμη το «γέννημα ‘’ της χρονιάς εκείνης και έφυγαν. Ο ιδρώτας τους ήταν χυμένος στην γη και η δούλεψή τους πεταμένη.
Ήρθαν με την κρυφή ελπίδα ότι θα γυρίσουν πίσω . Αλλά ψεύτικη αποδείχθηκε η προσμονή τους .Το πήραν απόφαση και έκαναν την καρδιά τους πέτρα, για να νοιώσουν αυτόν τον τόπο , τόπο τους και κάποιοι το κατάφεραν.Τον πόνεσαν κι αυτόν τον τόπο, τον καλλιέργησαν, τον αγάπησαν .Στις ιστορίες τους ανέφεραν τα καλά της Πατρίδας και μιλούσαν με τις αναμνήσεις τους.Η λέξη Πατρίδα ήταν η πιο γλυκιά λέξη μαζί με την λέξη Μάνα γιατί έτσι την ένοιωθαν. Ήταν η μάνα , που τους γέννησε . Και αυτός ο καινούργιος τόπος θα γινόταν η μάνα των παιδιών τους.
Μαζί τους είχαν ό,τι μπόρεσαν να πάρουν , τα απαραίτητα, λίγα ρούχα και λίγα τρόφιμα.
Ανάμεσα στους « μπόγους’’ τα θυμητάρια τους, τα ενθύμιά τους και τυλιγμένες με άσπρες καθαρές πετσέτες ήταν οι εικόνες του σπιτιού. Η εικόνα της Παναγίας και του Αγίου που είχαν προστάτη . Και με αυτά έφτιαξαν τον καινούργιο τους κόσμο .
Τα σπιτάκια του Εποικισμού μάζεψαν την οικογένειά τους . Κάθε λεπτομέρεια από αυτά τα σπιτάκια φανερώνει τον αγώνα και την ανθεκτικότητα των δικών μας που έχτισαν ξανά την ζωή τους από το μηδέν προσπαθώντας να αναπληρώσουν τις απώλειες της Πατρίδας .
Είχαν λιγοστά πράγματα τα σπιτάκια τους και με την τέχνη τους έφτιαξαν «μιντέρια», χτιστά κρεβάτια , κοντά στα παράθυρα. Στην κουζίνα με το χτιστό «τεζιάκκ» και το «μουσλούκκ» δίπλα , έφτιαξαν με ξύλα πιατοθήκες. Δίπλα στο παράθυρο ήταν το « μιντέρ « και το παράθυρο από πάνω είχε τα πλεκτά κουρτινάκια περασμένα σε μια σιδερένια ράβδο .Η ξυλόσομπα ήταν στην άκρη τού δωματίου με τα μπουριά.
Στην αρχή είχαν τζάκια χτιστά και αργότερα πήραν τις ξυλόσομπες που τις έλεγαν
«πάπιες « και τη θέση τους αργότερα πήραν «οι μασίνες», που είχαν και φούρνο ,για να ψήνουν .
Το τραπέζι κυριαρχούσε στο δωμάτιο με δύο καρέκλες και είχε στρωμένο το υφαντό μπλέ ή άσπρο τραπεζομάντηλο. Πάνω του ήταν ο δίσκος με την κανάτα και το νερό,σκεπασμένη
Με πετσετάκι πλεκτό και το ποτήρι δίπλα.
Στον τοίχο κρεμασμένος ο φανός ή το φανάρι που ήταν ένα μεταλλικό έπιπλο με σίτα . Εδώ έβαζαν τα φαγητά ,για να προστατεύονται από τα έντομα. Το ξύλινο ντουλάπι έκρυβε τα τρόφιμά τους , τους γιφκάδες, τους τραχανάδες , τα κουσκούσια και τα ζυμωτά ψωμιά.
Στο καρφί του τοίχου κρεμασμένη η γκαζόλαμπα , το μοναδικό φως της νύχτας τους . Την προστάτευαν σαν θησαυρό. Ήταν πάντα έτοιμη με το φυτίλι της και την έπαιρναν μαζί τους, όταν ήθελαν να μετακινηθούν. Εκείνο το λαμπογιάλι της ήταν δύσκολο στο καθάρισμα και έσπαγε εύκολα . Η νοικοκυροσύνη φαινόταν και από το γυάλισμα της λάμπας και έπλεκαν και φουστανάκι για το λαμπογιάλι.
Το κρεββάτι την αρχή αυτοσχέδιο ξύλινο και αργότερα έγινε μεταλλικό, η λεγόμενη « καριόλα» . Το στρώμα ήταν από μαλλιά προβάτων , που είχαν μπόλικα και στο κρεββάτι γύρω ο «κρεββατόγυρος» που ήταν ένα μακρόστενο ύφασμα γύρω από το κρεβάτι . Τα άσπρα σεντόνια με τα μαξιλάρια στο κρεβάτι ήταν στολισμένα με τα αζούρια και τις δαντέλες .Τα μαξιλάρια ήταν του «λούσου’’ που τα έλεγαν φάκελλοι. Στον τοίχο κρεμασμένη η «πάντα», που ήταν ένα μικρό χαλάκι με ωραίες παραστάσεις.
Σε κάθε κρεββάτι υπήρχε η πάντα και στον τοίχο τού προσκέφαλου η νυφική φωτογραφία του ζευγαριού. Τα ρούχα ήταν κρεμασμένα στα καρφιά στο τοίχο και σκεπασμένα με σεντόνι.
Αργότερα οι γονείς μας , αγόρασαν καρυδένιο κρεββάτι και ντουλάπα με πόδια, που είχε στο μεσαίο φύλλο της μεγάλο καθρέφτη . Ο καθρέφτης άνοιγε και τα δύο πλαϊνά ήταν σταθερά . Είχε ένα χερούλι σαν μεγάλο διαμάντι και δύο συρτάρια από κάτω εξωτερικά , με τα ίδια χερούλια.
Αυτόν το καθρέφτη χρειάστηκε πολλές φορές να τον αλλάξουν οι γονείς γιατί πάντα έσπαζε .Άνοιξε- κλείσε εμείς οι μικρούλες εκεί κρύβαμε τα καινούργια μας φουστανάκια.
Όλοι είχαν σχεδόν τα ίδια έπιπλα και δεν υπήρχαν πολλές επιλογές . Γι’ αυτό όταν τα θυμόμαστε όλοι μιλάμε για τα ίδια σχέδια.
Το κεντρικό δωμάτιο του σπιτιού το έλεγαν σαλόνι. Εκεί είχε το μεγάλο τραπέζι με τα λιονταρίσια πόδια και στο τελείωμα πάνω του στριφτά σκαλιστά σχέδια . Οι καρέκλες ήταν ντυμένες με ύφασμα και είχαν τα ίδια πόδια με το τραπέζι.
Στον τοίχο απέναντι ήταν ο μπουφές με πορτάκια που είχαν γυάλινα χερούλια συνήθως. Είχε τζαμάκια και φαίνονταν τα ωραία πορσελάνινα φλυτζάνια.Πάνω στον μπουφέ ήταν ήταν ο δίσκος με την χρωματιστή καράφα και τα μικρά ποτηράκια του λικέρ και δίπλα η σοκολατιέρα από πορσελάνη με ποδαράκια. Η σοκολατιέρα πάντα ήταν άδεια γιατί οι μαμάδες μας έκρυβαν τις μαργαρίτες,τα σοκολατάκια για τους μουσαφιραίους και γέμιζε μόνο τις γιορτινές μέρες.
Και στο πιο ιερό σημείο του σπιτιού ήταν το εικονοστάσι με την καντήλα.Ήταν ένα μικρό επιπλάκι σαν ντουλαπάκι .Μέσα ήταν τα εικονίσματα και φυλούσαν τον αγιασμό, τον ξεραμένο βασιλικό από την εκκλησία από την ημέρα της Σταυροπροσκυνήσεως και το ξεραμένο λουλουδάκι ,που δίνει ο παπάς στον Επιτάφιο .Η μαμά μου φυλούσε εκεί ένα μικρό κομματάκι ύφασμα από την Αγία Τράπεζα ,που μοιράστηκε στους χωριανούς κατά τα εγκαίνια της εκκλησίας μας, το 1955. Όλα αυτά που έκρυβε το εικονοστάσι χρησίμευαν για θεραπεία, όταν αρρώσταινε κάποιος .
Κάθε αντικείμενο είχε τη θέση του και κάθε γωνιά είχε μια μικρή ιστορία της καθημερινότητας και της αγάπης των προσφύγων για την ζωή . Κάθε κομμάτι δείχνει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αυτοί κατάφεραν να προσαρμοστούν διατηρώντας τις παραδόσεις τους σε νέες συνθήκες .
Σε αυτά τα σπιτάκια , οι πρόσφυγες ξανάγιναν νοικοκυραίοι . Δεν ξέχασαν ποτέ την Πατρίδα , αλλά έμαθαν να αγαπούν και τον νέο τόπο . Κι έτσι ,με τις ρίζες βαθιά στην καρδιά τους , συνέχισαν …
Ελένη Τσιφτσόγλου
Έτος 2023