Τα Μνημόσυνα στη Νέα Δήμητρα
Ο θάνατος δεν είναι λησμονιά . Στη Νέα Δήμητρα, όπως και σε κάθε γωνιά όπου οι άνθρωποι σέβονται τη μνήμη και την παράδοση ,τα μνημόσυνα γίνονταν και γίνονται με τρόπο ιερό ,δεμένο με την πίστη και την αγάπη . Με τα την απώλεια του αγαπημένου ακολουθούσαν τα βασικά μνημόσυνα, που τελούνταν και εξακολουθούν να τελούνται στο χωριό μας .
Μνημόσυνο θα πει ότι μνημονεύω, ενθυμούμαι , αναφέρω το όνομα κάποιου. Είναι κατ’ εκκλησιαστική παράδοση ο τρόπος μας να μνημονεύουμε τους κεκοιμημένους και να προσευχόμαστε για τη λύτρωση των ψυχών τους. Εφόσον υπάρχει ζωή και μετά θάνατον, προσευχόμαστε για αυτούς που έχουν φύγει από την επίγεια ζωή και βρίσκονται στη ζωή του ουρανού. Ενθυμούμαστε δηλαδή αυτόν που πέθανε, αυτόν που χάθηκε με τέσσερα βασικά μνημόσυνα που είναι τα τριήμερα, τα εννιάμερα , τα Σαράντα και ο χρόνος, το λεγόμενο χρονιακό .
Τα τριήμερα γίνονται επειδή αναστήθηκε ο Χριστός μας, σε τρεις ημέρες μετά τη Σταύρωση και ευχόμαστε για τον κεκοιμημένο να έχει , Καλή Ανάσταση.Τα εννιάμερα θεωρούν ότι μέχρι την έννατη μέρα από την κοίμηση , η ψυχή ταξιδεύει . Στις εννιά μέρες όμως ξεκινά το ταξίδι προς την κόλαση , που περνά από δαιμονικές υπάρξεις.
Ευχόμαστε να ελαφρύνει το ταξίδι αυτό εκεί και τα εννιά Τάγματα των Αγίων Αγγέλων να συνοδεύσουν την ψυχή και να την προφυλάξουν από τους κακούς δαίμονες.
Τα Σαράντα σχετίζονται με την Ανάληψη του Χριστού στους ουρανούς και μας υπενθυμίζουν ότι η αιώνια ζωή μας περιμένει. Θυμόμαστε την υπόσχεση που έδωσε ο Χριστός, ότι θα επιστρέψει και θα φέρει Ανάσταση ζωντανών και νεκρών. Προσευχόμαστε να αναπαύσει την ψυχή και να είναι ελεήμων μαζί του.
Τα ετήσια, ο χρόνος ή χρονιακό γίνεται πάλι προς ανάμνηση του κεκοιμημένου και στο χωριό μας Νέα Δήμητρα κάνουν και τρίχρονο μνημόσυνο .
Γίνεται όπως από παλιά το μνημόσυνο στα μνήματα όπου διαβάζει ο παπάς στον τάφο του νεκρού . Διαβάζονταν και παλιά μετά τη Θεία Λειτουργία και οι συγγενείς μοίραζαν κεριά ,που τα κρατούσαν όλοι αναμμένα κατά την διάρκεια του μνημόσυνου. Μετά το τέλος της Εκκλησίας μοιράζεται σε όλους κόλλυβο μαζί με ψωμάκι ή μικρό τσουρεκάκι.
Εκτός από τα παραδοσιακά μνημόσυνα υπάρχουν τα τρίμηνα ,τα εξάμηνα και τα ενιάμηνα . Και αυτά δίνουν ψυχική ωφέλεια σε μας, αλλά και στους κεκοιμημένους, γιατί θυμόμαστε αυτούς .
Επίσης υπάρχουν τα Ψυχοσάββατα , που είναι ημέρες αφιερωμένες σε όλους τους κεκοιμημένους γνωστούς και άγνωστους. Τιμούμε τις ψυχές και προσευχόμαστε για τη λύτρωσή τους .
Τα μνημόσυνα είναι βαθιά ριζωμένα μέσα στην παράδοσή μας και την πίστη της εκκλησίας μας.
Στα μνημόσυνα φτιάχνουν τα κόλλυβα ( κόλλυβος =κόκκος δημητριακού ) , που είναι βρασμένο σιτάρι με ξηρούς καρπούς και προσφέρεται ως «γλύκισμα» σε αυτούς , που είναι παρόντες στην εκκλησία .Επίσης στην εκκλησία προσφέρεται κρασί , λαμπάδες, θυμίαμα καρβουνάκια, φυτιλάκια για τις καντήλες , ελαιόλαδο και πρόσφορο, πού είναι ο άρτος.
Μετά το μνημόσυνο ακολουθούσε προσφορά από καφέ, κονιάκ , κουφέτα ελίτσες, κουλουράκια , τα θρακιώτικα λουκούμια και το “ατζέμ” πιλάφι που είναι ένα γλύκισμα με φιδέ , ρύζι , ζάχαρη και κανέλλα . Το παραδοσιακό αυτό γλύκισμα της Νέας Δήμητρας το πρόσφεραν πάντα σε γάμους ή και κηδείες και μνημόσυνα . Αργότερα επικράτησε η προσφορά γεύματος, ως ευγνωμοσύνη για τη συμμετοχή όλων και προσφορά για την ψυχή του κεκοιμημένου.
Κατά αυτόν τον τρόπο σεβόμαστε και προσευχόμαστε για τους κεκοιμημένους μας. Ο σεβασμός αυτός εκδηλώνεται και με τον ευπρεπισμό και την περιποίηση του μνήματος.
Θυμάμαι τα μνημόσυνα των παλαιών .
Από το βράδυ της Παρασκευής το δυάρι έμπαινε στη φωτιά . Δίπλα στην εστία που έβραζε είχαν ένα δοχείο με στάρι και ένα δοχείο με κεριά .
Ενημέρωναν όλο το χωριό ότι έχουν «κόλλυβο» και όλοι ερχόταν στο σπίτι και άναβαν κερί.
Ήταν σαν μια σιωπηλή συνομιλία με τον νεκρό ,μια δήλωση πως δεν ξεχάστηκε , μια μεγάλη τιμή για τον κεκοιμημένο και τους δικούς του. Τους κερνούσαν κονιάκ και κουφέτο – ελίτσα , έδιναν τις ευχές τους και αποχωρούσαν .
Στο χωριό τύχαινε να έχει και άλλα μνημόσυνα . Γι’ αυτό πηγαίνανε σε όλα . Έβλεπες παρέες – παρέες ,άνδρες και γυναίκες στους δρόμους να συναντιούνται, καθώς πήγαιναν από το ένα « κόλλυβο» στο άλλο . Ακόμη και τα καφενεία άδειαζαν τις Παρασκευές αφού οι άνδρες παρευρίσκονταν στο άναμμα του κεριού κάποιου συγχωριανού τους . Τότε γινόταν μια επικοινωνία μεταξύ τους και μοιράζονταν ο πόνος με την επίσκεψη όλου του χωριού και την συμπάθεια .
Τα μνημόσυνα ήταν όχι μόνο θρησκευτική τελετή αλλά και πολιτισμική παράδοση . Αυτές οι μαζώξεις ενίσχυαν τους δεσμούς του μικρού χωριού και επέτρεπαν στους ανθρώπους του να μοιραστούν τον πόνο τους και να βρουν δύναμη μέσα από την συμμετοχή όλων .
Το Σάββατο ανέβαιναν για το μνημόσυνο στα μνήματα και την Κυριακή γινόταν το μνημόσυνο στην εκκλησία και μετά πάλι στα μνήματα. Στην εκκλησία μοιραζόταν το κόλλυβο. Ένα μικρό σακουλάκι με στάρι ,καρύδια, ρόδι και ζάχαρη ,μια γεύση γλυκιά , γιατί η μνήμη δεν είναι μόνο πένθος αλλά και ευγνωμοσύνη. Το συνόδευαν ένα κομμάτι ψωμί ,ένα μικρό τσουρεκάκι .
Έπαιρναν μέρος όλοι οι συγγενείς του κεκοιμημένου και το σπίτι ήταν γεμάτο κόσμο, τις ημέρες του μνημόσυνου. Αυτό έδειχνε το ενδιαφέρον όλων των συγγενών , για την απώλεια του δικού τους ανθρώπου και τον σεβασμό τους .
Μέσα από τα μνημόσυνα οι Νεοδημητριώτες εκφράζανε την αγάπη τους προς εκείνους που «έφυγαν» και παρηγορούνταν από την θλίψη τους .Γνώριζαν ότι οι νεκροί βρίσκονται ανάμεσά μας, κατά την τέλεση της Θείας Ευχαριστίας, και αντλούσαν ,με την χάρη του Θεού , δύναμη να ανταπεξέλθουν στο πένθος και είχαν την ελπίδα για την αιώνια ζωή .
Τα μνημόσυνα , ήταν δεσμοί ακατάλυτοι ,ήταν ο τρόπος των Νεοδημητριωτών να φροντίζουν τους δικούς τους ακόμη και μετά θάνατον . Ήταν μια πράξη αγάπης που ξεπερνούσε το χρόνο . Και μέσα από αυτή τη συνήθεια ,μέσα από τη φλόγα ενός κεριού , ένα βλέμμα προς τον ουρανό και μια κουβέντα γύρω από το τραπέζι ,οι κεκοιμημένοι ζούσαν ξανά ,στις καρδιές και τις μνήμες όσων τους αγάπησαν .
Ελένη Τσιφτσόγλου
Έτος 2023