Τα Κίργια, τα Μπαΐρια
Η γιαγιά μου πολύ συχνά έλεγε : “Στα κίργια, στα μπαΐρια να πάει το κακό ”
Αυτή ήταν πολύ χαρακτηριστική φράση της λαϊκής γλώσσας μας .
Η λέξη «κίργια» είναι παλιά θρακιώτικη , μικρασιατική λέξη, που σημαίνει: τα μέρη έξω από τον κάμπο, τους λόγγους, τα άγρια, απάτητα βουνά, δηλαδή τόπους μακρινούς, άγριους και ακατοίκητους.
Έτσι, στη φράση της γιαγιάς μου :
«Στα κίργια, στα μπαΐρια, στα άγρια βουνά να πάει η κακιά αρρώστια»
το νόημα είναι:
«Να φύγει η αρρώστια μακριά, στα ερημικά και άγρια μέρη, να χαθεί από κοντά μας.»
«Μπαΐρια» από την τουρκική λέξη bayir, σημαίνει επίσης «ανηφόρες, βουνά, μέρη άγρια και άγονα» . Μαζί, οι λέξεις «στα κίργια, στα μπαΐρια» σχηματίζουν ένα λαϊκό ξόρκι ή κατάρα αποδιωχτική, με ρυθμό και επανάληψη, όπως συνήθιζαν οι παλιές γυναίκες στα χωριά.
«Στα κίργια να πάει η κακή ώρα»
«Στα μπαΐρια να πάει το κακό»
Η ετυμολογία της δεν είναι απόλυτα βέβαιη, όμως υπάρχουν δύο πιθανές ρίζες:
1)Η πιο πιθανή εκδοχή είναι ότι προέρχεται από την τουρκική kır, που σημαίνει: «λιβάδι», «εξοχή», «απέραντη ύπαιθρος», «άγριο μέρος» Παραδείγματα στα τουρκικά:
Kırda = στην ύπαιθρο
Kır yeri = αγροτικός τόπος
Kırlık yer = χωράφι, λιβάδι
Τα κίργια, λέξη που δεν χρησιμοποιείται πια στη νεοελληνική, επιβιώνει σε προφορικές παραδόσεις, ξόρκια και παροιμίες.
2) (Πιο σπάνια εκδοχή). Σχέση με τη λέξη «κίργος» ή «κίργια» στην αρχαία -λαϊκή σημασία «ορεινός, άγριος τόπος»
Σε κάποιες παλιές διαλέκτους υπάρχει η ρίζα κιρ- με σημασία «τραχύς, ανώμαλος». Αυτή η εκδοχή όμως είναι ασθενέστερη. Σχεδόν σίγουρα η λέξη έρχεται από την τουρκική kir.
Η προφορά «κίργια» προέρχεται από τη φυσική ελληνοποίηση της λέξης «kır», με προσθήκη του ελληνικού επιθήματος -ια (όπως λέμε: χωριό → χωριά, βουνό → βουνά).