Τα Ζυμαρικά της Μνήμης
Τραχανάδες ,γιφκάδες , κουσκούσια και μπλιγούρια.
«Των φρονίμων τα παιδιά πριν πεινάσουν μαγειρεύουν « λέει η παροιμία . Και οι γυναίκες της Νέας Δήμητρας το γνώριζαν αυτό . Από το καλοκαίρι ακόμα , με σοφία, προετοίμαζαν οι Νεοδημητριώτισσες ,τα χειμωνιάτικά τους τρόφιμα για τους δύσκολους μήνες . Στις αυλές και στις βεράντες ,ανάμεσα σε γέλια και κουβέντες γεννιόταν ο τραχανάς, οι γιφκάδες , τα κουσκούσια και το μπλιγούρι. Δεν ήταν μόνο τροφή , ήταν παράδοση , ήταν μνήμη . Μαζεύονταν πολλές γυναίκες μαζί και έφτιαχναν τα ωραία αυτά τρόφιμα πότε στο σπίτι της μιας και πότε στης άλλης , γιατί ήταν πολύ κουραστική δουλειά και χρειάζονταν χέρια .
Οι τραχανάδες γίνονταν από αλεύρι και γάλα. Έφτιαχναν τον γλυκό τραχανά με κολοκύθι και τον ξινό με γιαούρτι και τον στέγνωναν πάνω σε σεντόνια στον ήλιο , στις βεράντες των σπιτιών. Τον προσεχαν πολύ από τα πουλιά και τα έντομα και έχει μείνει η λαϊκή έκφραση : ‘σε φυλάω σαν τον τραχανά ‘ ,σε προσέχω τόσο πολύ. Και για κάποιον που αργοπορεί λένε ότι είναι σαν τραχανάς απλωμένος , που χρειάζεται πολύ χρόνο .
Η κουζίνα της Νέας Δήμητρας ήταν ιδιαίτερα γευστική.Οι μανούλες μας, μάς περιποιόταν και μας τάιζαν με αγνές τροφές, που έφτιαχναν με τα χεράκια τους .
Οι Νεοδημητριώτες δεν έφτιαχναν απλώς τροφή αλλά διατηρούσαν έθιμα , γεύσεις και μνήμες που τις πέρναγαν στις επόμενες γενιές.
Το βράδυ ,τις κρύες νύχτες του χειμώνα για να ηρεμήσουν έφτιαχναν τον τραχανά ,που ήταν με «σύβραση» . Έκαιγαν το λάδι με το ψιλοκομμένο κρεμμύδι και το έριχναν μέσα στον χυλό του τραχανά . Γύρω από ένα τραπέζι η οικογένεια και τα πιάτα με τραχανά προσφέρουν όχι μόνο ένα φαγητό αλλά θαλπωρή στην οικογένεια και ζεστασιά και γεύση σε κάθε κουταλιά του .
Και είχε μια νοστιμιά ! Ήταν τόσο ταπεινό φαγητό αλλά τόσο σπουδαίο όσο και η ζωή των ανθρώπων που αντιπροσώπευε.
Οι γιφκάδες ή ιφκάδες ή γιουφκάδες ήταν κι αυτά ζυμαρικά που τα έφτιαχναν με τον ίδιο τρόπο και κόπο . Έβαζαν αλεύρι , γάλα και αυγά και άνοιγαν φύλλα , που τα έκοβαν σε λωρίδες μικρές .Τα περίμεναν να στεγνώσουν και μετά το κόψιμο, τα άπλωναν στον ήλιο για να ξεραθούν και μετά στον φούρνο για να στεγνώσουν καλά . Τα μαγείρευαν μέσα σε αλατισμένο νερό και μετά έριχναν καυτό λάδι ή βούτυρο και τυρί και τα πρόσφεραν με πλούσια γεύση .
Τα κουσκούσια ήταν ζυμαρικά από σιμιγδάλι και έκαμναν μικρές μπαλλίτσες με το ειδικό μεταλλικό κόσκινο . Ήταν πολύ νόστιμο φαγητό και τρωγόταν σκέτο ή με άλλο συνοδευτικό . Θυμάμαι τα κουσκούσια της γιαγιάς Ζαχαρένιας του Αλμπάνη , που είχε μεγάλο τρυπητό και έβγαζε μεγάλες μπαλίτσες, από αυτό το νόστιμο έδεσμα .
Έχω βρεθεί στο τραπέζι της και γεύθηκα το νόστιμο κους – κους μαζί με την εγγονή της που ήταν ξαδέλφη μου η Μάρω Καλφοπούλου . Επίσης έχω δοκιμάσει το κους – κους στο σπίτι της θείας μου Γιωργίτσας Τσιφτσή μαζί με την κόρη της και ξαδέλφη μου Μορφούλα . Η γιαγιά Αφροδίτη Παπαδοπούλου της Ροδινής η μαμά έφτιαχνε κους – κους μέσα σε μια μεγάλη ξύλινη σκάφη .Πήγαινε στα σπίτια και βοηθούσε τις γυναίκες στην Παρασκευή αυτού του ξεχασμένου νόστιμου φαγητού.
Οι μνήμες ανασύρονται από τα ωραία αυτά εδέσματα και έχουν συνδυαστεί με την νοστιμιά τους .
Ένα άλλο τρόφιμο που ετοίμαζαν ήταν το μπλιγούρ(ι)ή πλιγούρ που ήταν σπασμένο σιτάρι και αποξηραμένο. Το μαγείρευαν ως συνοδευτικό άλλου φαγητού .Έκαναν πλιγούρι με κότα ή σκέτο με βούτυρο ή με τσιγαρίδες . Και αυτό το φαγητό ήταν πολύ θρεπτικό .
Οι Νεοδημητριώτισσες ήταν πολύ επιτήδειες στην Παρασκευή των ζυμαρικών αυτών και έφτιαχναν μεγάλες ποσότητες για να ξεχειμωνιάσουν .Τα διατηρούσαν μέσα σε υφασμάτινους τορβάδες και τα φυλούσαν στο βοηθητικό αποθηκάκι τους .
Από το καλοκαίρι φρόντιζαν να έχουν όλα αυτά έτοιμα , γιατί τότε ο χειμώνας ήταν μακρύς. Θυμάμαι προς το τέλος του καλοκαιριού τις νοικοκυρές που ήταν στις βεράντες των σπιτιών και μεγάλες παρέες ετοίμαζαν αυτά τα νόστιμα ζυμαρικά . Μετά από χρόνια όταν χάθηκαν οι παρασκευάστριες αυτών, μερικές νοικοκυρές κράτησαν την παράδοση και έφτιαχναν και για λογαριασμό άλλων . Η θεία Λαμπρινή Αλμπανίδου παρασκεύαζε μεγάλες ποσότητες και εφοδίαζε πολλά νοικοκυριά με τους νόστιμους τραχανάδες και γιφκάδες .Επίσης η Βαγγελιώ η Τακίδου και η Κυριακή η Δημητριάδου για χρόνια ήταν πολύ καλοί συνεχιστές τής παράδοσης αυτής . Και δεν στερηθήκαμε αυτά τα νόστιμα εδέσματα , γιατί μεγαλώσαμε με τραχανά. Και μεγαλώσαμε και τα παιδιά μας και τα εγγόνια μας .
Πόση νοστιμιά κρυβόταν σε ένα πιάτο και δεύτερο πιάτο τραχανά με «σύβραση», που ήταν τσιγαρισμένο κρεμμύδι . Ο τραχανάς συνοδεύονταν από τουρσί πιπέρια , ντομάτες και άσπρο αφράτο λάχανο τουρσί . Θέρμανε τα σωθικά μας και τον ρουφούσαμε με αγαλλίαση. Πόσο θα ήθελα ένα πιάτο αχνιστό τραχανά, φτιαγμένο από τα χεράκια της νοικοκυράς γιαγιάς μου Τσάκαινας. Θα ήταν σαν να γύριζα για λίγο στο παρελθόν σε εκείνες τις όμορφες στιγμές στο χωριό μου .
Συνδετικός κρίκος ο τραχανάς με το παρελθόν και τις παραδόσεις του πάνω στο καθημερινό τραπέζι της νοικοκυράς της Νέας Δήμητρας . Σήμερα οι αυλές είναι πιο σιωπηλές . Οι βεράντες δεν φιλοξενούν πια τα σεντόνια με τον απλωμένο τραχανά . Κι όμως ,κάπου – κάπου ,σε κάποιο σπίτι , κάποια γυναίκα ζυμώνει ακόμη τραχανά ,συνεχίζοντας μια παράδοση που αντιστέκεται στον χρόνο . Και τότε , με την πρώτη κουταλιά , επιστρέφουμε όλοι εκεί ,στις βεράντες του χωριού ,στα χέρια των γιαγιά μας ,στις ρίζες μας . Γιατί όσο υπάρχουν γεύσεις θα υπάρχουν και μνήμες . Και όσο υπάρχουν μνήμες ,θα υπάρχει και η ζωή που συνεχίζεται .