Τα Επώνυμα της Νέας Δήμητρας: Κληρονομιά και Ταυτότητα
Το σύνολο το Θρακιωτών είχαν τα οικογενειακά τους επίθετα. Έτσι και στην Πατρίδα είχαν τα επίθετά τους .Επί Τουρκοκρατίας όμως δεν τα χρησιμοποιούσαν, γιατί επίσημα η Τουρκική Πολιτεία δεν το ήθελε και επέμενε να τα αγνοεί .
Στα μητρώα των σχολείων οι μαθητές γράφονταν με το όνομά τους και το πατρικό τους δίπλα όπως Γεώργιος Νικολάου. Στην Οθωμανική κοινωνία τα άτομα ταυτοποιούνταν κυρίως με το μικρό τους όνομα και το πατρώνυμο όπως Χασάν Αχμέτ ογλού που σημαίνει «Χασάν , ο γιός του Αχμέτ».
Τα οικογενειακά επώνυμα διατηρούνταν από γενιά σε γενιά ,από στόμα σε στόμα .Σιγά-σιγά , άρχισαν να αναγνωρίζονται και να υπογράφουν με αυτά έως ότου επιβλήθηκε από την Ελληνική Διοίκηση το επώνυμο .
Στην Τουρκία το 1934 με υποχρεωτικό νόμο της κυβέρνησης του Κεμάλ Ατατούρκ οι Τούρκοι πολίτες έλαβαν επώνυμα .Στην Ελλάδα είχε ήδη καθιερωθεί μετά την ανεξαρτησία της χώρας το 1830. Τα επίθετα σχηματίζονταν από κοινά επίθετα και ονόματα , από λέξεις που σημαίνουν επαγγέλματα, τόπο καταγωγής , σωματικά και ηθικά χαρακτηριστικά. Είναι συχνά εμπλουτισμένα από τουρκικές , ελληνικές και σλάβικες λέξεις και αυτό δείχνει την συνύπαρξη με άλλους λαούς και τις ανταλλαγή των πολιτισμών. Τα περισσότερα είχαν ελληνική ρίζα και κατάληξη.
Κάποια επίθετα τα έπαιρναν από τα επαγγέλματά τους ή ήταν μεταφρασμένα από την Τουρκική γλώσσα η κάποια έμειναν όπως ήταν . Επίσης τα επίθετα ήταν τιμητικοί τίτλοι ,όπως Χατζής για όσους είχαν επισκεφθεί τους Αγίους Τόπους ή Εφέντης για όσους ήταν μορφωμένοι.
Έτσι έχουμε επώνυμα στην Νέα Δήμητρα:
*Σε _ης άτονο: Δαλμάζης ,Αλμπάνης , Καρνέτατζης .
*Σε _ής τονισμενο : Γκαϊτατζής , Τσιφτσής Τσαλκιτζής , Χατζής , Γιαγλής ,Τεπελής.
*Σε _άδης :Στεργιάδης , Σταματιάδης , Αλεξιάδης , Βασιλειάδης, Αθανασιάδης, Ζαχαριάδης , Σωτηριάδης , Γεωργιάδης, Ευθυμιάδης,Φωτιάδης ,Αναστασιάδης ,Γρηγοριάδης , Δημητριάδης , Σημεριάδου (ήταν η Καλλιόπη της Κεράτσας , που ήρθε χήρα από το Όκλαλι) .
*Σε _άς τονισμένο: Πραξιγάς , Παρπαράς , Πλαταράς, Ζαρζουλάς ,Κεχαγιάς , Λεβενταράς .
*Σε _ας μη τονισμένο : Τσέτας.
*Σε _όπουλος: Βασιλόπουλος, Μαντόπουλος, Χατζόπουλος , Καλφόπουλος , Λαγόπουλος Νατσόπουλος ,Παπαδόπουλος, Αργυρόπουλος, Νατσόπουλος , Διακόπουλος, Μιχαλόπουλος, Γιαννακόπουλος , Παρασκευόπουλος (Τα τέσσερα τελευταία υπήρχαν στην Νέα Δήμητρα επίσης )
*Σε_ ος: Μπόσκος , Γκόγκος, Γώγος , Μάνος Στόϊκος.
*Σε _ογλου: κάποια αμετάφραστα όπως είναι το Τσιφτσόγλου, το Εσκιόγλου , Τατάρογλου , Σοαντζόγλου .
Επίσης άλλα σε _ογλου: Γιάγκογλου, Καλλιόγλου , Κυριάκογλου(ήταν η μαμά του Στέργιου Χατζόπουλου) , Κεμπαπτσόγλου ( η καταγωγή του ήταν από τους Επιβάτες στην Πατρίδα )
*Σε _ίδης : Σπαρταλίδης, Κυριακίδης, Ιωακειμίδης, Ποιμενίδης , Τσακιρίδης, Τριανταφυλλίδης , Μαρμαρίδης , Τσαλικίδης, Αποστολίδης, Καραγιαννίδης, Τσολακίδης, Φωτακίδης , Αξονίδης, Αρβανιτίδης, Ιωαννίδης , Εμμανουηλίδης , Παναγιωτίδης, Αλμπανίδης, Γκοτζίδης, Τακίδης, Νικολαΐδης, Μουχταρίδης, Μαλγαρίδης, Μητακίδης, Αβραμίδης, Μπαλίδης , Τσαουσίδης ( ήταν ο Σωτήρης Χατζόπουλος πριν πάει στους Αγίους Τόπους), Κωνσταντινίδης, Βαλσαμίδης
*Σε _άκης : Πολυχρονάκης και Κεχραδάκης που η καταγωγή τους ήταν από το χωριό Δουλούκιο Πέραν του Έβρου , Γιοβαντσάκης , Γουβατζιδάκης (από την Λιβαδειά Σερρών ) , Τσομπανάκης,Τσιφουτάκης,Τζαμπαζάκης ,
Τσελεπάκης .
*Στράντζαλης : δείχνει καταγωγή , καταγόταν από τη Στράντζα
*Κεχραδάκης ή Κεχραδάς : από την λέξη Κεχικ που σημαίνει κατσίκι . Πιθανόν οι κτηνοτρόφοι κατσικιών .
*Τατάρογλου: από την λέξη Τάταρος αρχικά, φυλή Μογγολοειδής και μετά αρματωμένος αγγελιοφόρος .
*Καραμανλής : δείχνει καταγωγή επίσης ,από την Καραμανία , που ήταν το νοτιοανατολικό τμήμα της Μικράς Ασίας.
Το επίθετό του Καραμανλή ήταν Γεωργιάδης και ήταν από τα Φλογητά της Καππαδοκίας κι επειδή δεν κατάλαβε τι τον ρώτησαν τον έγραψαν Καραμανλή .
Οι Καραμανλήδες μιλούσαν μια γλώσσα ελληνική παραφρασμένη, με αρχαιοελληνικές λέξεις για να μην τους καταλαβαίνουν οι Τούρκοι!
*Αλετρίκης : από την ελληνική λέξη αλέτρι και κατ’ επέκταση γεωργός .
*Μάρογλου : η καταγωγή του ήταν από την Στενήμαχο Ανατολικής Ρωμυλίας. Το επίθετο πιθανότατα προέρχεται από την λέξη Μάρος , παραλλαγή του Μάριος . Άρα ο γιός του Μάρου ή του Μάριου .
*Μαλγαρίδης :μπορεί να σχετίζεται με την περιοχή Μαλγαρία ή Μαλγαριά της Θράκης . Επίσης η λέξη μαλγαρί σημαίνει κρητική γλώσσα .
*Κεμπαπτσόγλου=ο πατέρας του ήταν μάγειρας στον Σουλτάνο, στην Πόλη και έφτιαχνε και καλό κεμπάπ, την Πολίτικη λιχουδιά!
*Αρβανιτίδης:από την ελληνική λέξη Αρβανίτης
*Αλμπάνης και Αλμπανίδης :τουρκ.λέξη ο πεταλωτής αλόγων
*Αυτζόγλου ή Αβτζόγλου : από την λέξη αβτζής (Τουρκ) =κυνηγός. Το επίθετο το είχε ο θετός μπαμπάς του Σαρβανιτίδη Διαμαντή ( γιού της Βεργίνας).
*Βαλσαμίδης : από την λέξη βάλσαμο =αρωματικό φυτό ή φυτό με θεραπευτικές ιδιότητες. Βαλσαμίδης ήταν ο θείος του Ζαρζουλά που ήρθε στην Νέα Δήμητρα.
*Βεργουλάκης :από την ελληνική λέξη βέργα = ευλύγιστο κλαδί .
*Εσκιόγλου :εσκί =παλιό (-πουλος ή γιός του παλιού)
*Γκόγκος και Γώγος προέρχονται από το όνομα Γιώργος όπως Κίτσος από το Χρήστος , Γκοντινός από το Κωνσταντίνος, Γιάγκος από το Γιαννης και Γιάγκογλου από το Ιωαννίδης που είναι ίδια .
*Γκαϊτατζής: από την λέξη γκάιντα ή γκάιτα. Ο γκάιτατζης έπαιζε αυτό το παραδοσιακό όργανο . Ήταν ο προπαππούς της γράφουσας που έπαιζε γκάιντα και διασκέδαζε τους Αγαλανιώτες στην Πατρίδα.
*Γιοβαντσάκης: προέρχεται από την ελληνική λέξη Γιάννης και έχει την κατάληξη άκης που υποδηλώνει μικρού ή αγαπημένο . *Γουβατζιδάκης:από την τουρκική λέξη γκοβεντάρ =φύλακας , βοσκός ή κτηνοτρόφος .
*Σημεριάδου : από την ελληνική λέξη σημερινός ίσως και με κάποιο μέρος που αναφερόταν ώς σημερινό .
*Τσιφτσής = Τουρκ.λέξη =ο γεωργός
*Τσιφτσόγλου = Τουρκ. Λέξη =το παιδί του γεωργού .
*Τσιφουτάκης : από την τουρκική λέξη τσιφούτς που σημαίνει εγγράμματος .
*Τσαουσίδης : ήταν το επίθετο του Χατζή πριν πάει στους Αγίους Τόπους. Προέρχεται από την τουρκική λέξη τσαούς =υπαξιωματικός ή δωρητής . Επίσης ο Σωτήρης Χατζής ανευρίσκεται και ώς Παναγιώτογλου Χατζή Σωτήρης .
*Τσαλκιτζής : προέρχεται από την λέξη τσάλκι ή τσάλκης που αναφέρεται σε επαγγελματία χαλκού ή σιδηρουργό.
*Σπαρταλίδης :ίσως με καταγωγή από την Σπάρτη της Μικράς Ασίας ή από την λέξη σπαρταλιά =αναστάτωση ή για κάποιον που έχει δραστήρια προσωπικότητα.
*Τακίδης : προέρχεται από το όνομα Τάκος =Δημήτρης .
*Καρνέτατζης : αυτός που έπαιζε κλαρίνο (κλαρινέτ ,καρνέτ ). Έτσι έλεγαν τους γονείς της Ευμορφίας Τσιφτσή, γιατί ο μπαμπάς της έπαιζε κλαρίνο. Πρώτα ήταν Κωνσταντινίδης και μετά το άλλαξε σε Καρνέτατζης
*Καλλιόγλου : από την τουρκική λέξη καλλί =όμορφος . Άρα ο γιός του όμορφου .
*Μουχταρίδης =προέρχεται από την τουρκική λέξη μουχτάρς =πρόεδρος .
*Μπόσκος: από την τουρκική λέξη μπόσκ =δάσος .
*Μητακίδης :από το ελληνικό μητακι που σημαίνει μικρός . Το – ίδης αναφέρεται στους απογόνους του Μητάκη. Έτσι έχουμε Μητάκος το όνομα του μπαμπά τους και Μητακίδη τα παιδιά .
*Μαντόπουλος: ο γιός της Μαντώς
*Μήττας : προέρχεται από το όνομα Δήμητρα ή Μήτσος . Μπορεί να έχει ρίζες στην Ήπειρο αφού τα επώνυμα με καταλήξεις σε -ας είναι αρκετά συχνά .
*Καλφόπουλος =από την Τουρκ . λέξη κάλφας =μάστορας .
*Τσακιρίδης =από την Τουρκ .λέξη τσακίρς =γαλανομάτης.
*Γκαϊτατζής=ο πατέρας τους έπαιζε γκάιντα, στο ‘Ακαλαν Ανατολικής Θράκης
*Κεχαγιάς : αυτός που διευθύνει , εδώ αυτός που είχε κοπάδια προβάτων.
*Δαλμάζης =αν το μεταφράσουμε από την τουρκική σημαίνει κολυμβητής από το ντάμλα =βουτιά το ντ =δ.
*Διακόπουλος : από την λέξη διάκος .
*Τσέτας : από την λέξη Τσέτες που δρούσαν στην περιοχή . Του άρεσε ηχητικά του μπάρμπα Κωνσταντή και το έκανε επίθετο .
Την πληροφορία μου έδωσε ο γιός του Τσέτας Βασίλειος .
*Χατζόπουλος και Χατζής : δείχνει πάντα ότι κάποιος πρόγονος πήγε στους Αγίους Τόπους και πήρε τον τίτλο του Χατζή .
Ο Χατζής Σωτήριος πήγε μαζί με τον Χατζόπουλο Δημήτριο του Στέργιου τον μπαμπά στους Αγίους Τόπους .
Βέβαια τα χρόνια μετά και ο Αναστάσιος Σωτηριάδης (ο Αναστασάκος) επισκέφθηκε τους Αγίους Τόπους αλλά δεν άλλαξε το επίθετό του .
Είχε εκλείψει αυτή η συνήθεια .
*Πλαταράς : σίγουρα κάποιος πρόγονος είχε μεγάλες πλάτες και διευρυμένο στέρνο .
Και ήταν παλιά Πλαταρίδης και το άλλαξαν σε Πλαταράς .
*Τσαλικίδης :από την τουρκ. Λέξη τσαλίκ=γυρτός .Ίσως και από την λέξη τσαλίκι =το ξύλο
*Ζαφειρόπουλος :από το ζαφείρι αρχ .ελληνική λέξη =σαπφείρης=ζαφείρι πολύτιμη πέτρα με μπλε χρώμα .
*Λαζαριώτης : επίθετο που έδειχνε καταγωγή ,αυτός που είναι από το χωριό Λαζάρκιοϊ.
*Λαζαριώτη λεγόταν στο πατρικό , η Κερανιώ του Αγγελάκη
*Τσολακίδης =Τουρκ. Λέξη =τσολάκ=με ένα χέρι και άλλος ερευνητής υποστηρίζει ότι έχει σχέση με τους τοξότες .
*Καραγιαννίδης=μαύρος Γιάννης .
*Γιαγλής =από την τουρκ. Λέξη γιαγλί =λιπαρός .
*Τσαμπαζάκης = τουρκ.λέξη ο τσαμπάζης =ο ζωέμπορος .
*Τσελεπάκης :από την Τουρκ. Λέξη τσελέπ =προβατέμπορας .
*Τσομπανάκης :από την Τουρκ. Λέξη τσομπάν =βοσκός .
*Στόϊκος : από την σλαβική γλώσσα στόι=εκατό .
*Νατσόπουλος: από το χαϊδευτικό όνομα Νάτσος =Αθανάσιος .
*Πραξιγάς : προέρχεται από το όνομα Ευπραξία που ήταν η μαμά του Νικόλα . Τα Πραξιγάκια , ο Πραξιγάς .
*Γκοτζίδης: η αρχή Γκοτζ- προέρχεται από το όνομα Κωνσταντίνος όπου στην λαϊκη γλωσσα τροποποιείται σε Γκότζος . Η κατάληξη – ίδης δηλώνει πατρογονική καταγωγή , κάτι σαν «ο γιός του Γκότζη « .
Και βρήκα το παρατσούκλι Μπιλμπίλς=αηδόνι, από το τουρκ μπιλμπίλ.
*Παρπαράς : έχει πιθανώς λαϊκή προέλευση και μπορεί να σχετίζεται με την παρπαρούσα , που στην παλαιότερη ελληνική γλώσσα αναφερόταν σε έντονο θόρυβο . Έτσι χρησιμοποιήθηκε πιθανότατα για κάποιον που μιλούσε έντονα και είχε δυνατή προσωπικότητα.
*Ζαρζουλάς:ενδέχεται να προέρχεται από τουρκικές ή αραβικές λέξεις που σχετίζονται με συγκεκριμένες ιδιότητες , αντικείμενα ή φυτά .
*Σοαντζόγλου: φαίνεται να έχει τουρκική ρίζα με την κατάληξη – ογλου, που σημαίνει ο γιός ή ο απόγονος του .Το πρώτο μέρος Σοάν ή Σοαντζ είναι άγνωστο .
*Σαρβανιτίδης: πιθανός να έχει ρίζα από την λέξη Αρβανίτης ή Σαρβαναίος , που αναφέρεται σε Έλληνες που κατάγονταν από της περιοχής της Αρβανιτιάς ή Αλβανίας . Άλλωστε το πρώτο επιθετό τους ήταν Σαρβάνκης ίσως από την τουρκική λέξη σαρβάν = νέος . Ακόμη και από τον όρο Σαρβάνος =αυτός που ζούσε σε περιοχή με ορεινές συνθήκες.
*Αξονίδης : από την ελληνική λέξη άξονας . Ενδεχομένως σε αναφορά σε κάποιο επάγγελμα ή ρόλο .
Μπορούμε να αναφέρουμε και τα επίθετα κατοίκων της Πατρίδας , του Όκλαλι ή του Λαζάρκιοΐ που δεν εγκαταστάθηκαν με την Ανταλλαγή των Πληθυσμών στην Νέα Δήμητρα, αλλά σε άλλα μέρη .
***Τέτοια επίθετα ήταν :
Αντωνιάδης , Αγαλανιώτης ή Βογιαννάκης , Ανακταρζής , Ακλαλιώτης , Ανδρικόπουλος ή Κοσμάνης , Βαφειάδης , Γρηγορίου ,Γιάγλου ή Αθανασιάδου , Δοντόπουλος , Δημητριάδης ή Κωνσταντινίδης ,Δημολαΐδου .
*Δεληγιαννίδου Φωτεινή ήταν η μαμά του παπά – Σταύρου Βινυάδη , που πήγε από το Λαζάρκιοΐ της Τσατάλτζας νύφη στις Καστανιές της Τσατάλτζας στην Πατρίδα . Η Φωτεινή ήταν η αδελφή της Πετρίνας Τσαλικίδου της Νέας Δήμητρας . Άρα η Πετρίνα καταγόταν από το Λαζάρκιοΐ ,μετά βρέθηκε στις Καστανιές της Πατρίδας και ήρθε νύφη στην Νέα Δήμητρα.
*Εμμανουήλογλου από το Όκλαλι στην Γέφυρα Θεσσαλονίκης και Ιωαννίδου και – ίδης του Λαζάρκιοΐ της Τσατάλτζας στις Καστανιές Κιλκίς .
*Καμπουρίδης και Καμπουρίδου από Όκλαλι τής Τσατάλτζας στην Κερκίνη Σερρών. Ήταν η μαμά και ο αδελφός της Ασημάκαινας Εσκιόγλου Σουλτάνας στην Νέα Δήμητρα
*Καραμόσχου από το Λαζάρκιοΐ της Τσατάλτζας στην Κερκίνη Σερρών. Ήταν ο μπαμπάς της Τασώς Κυριακίδου , του Μπαμπατζίκου στην Νέα Δήμητρα
*Λεονταρίδης ή Λεονταρής από το Όκλαλι της Τσατάλτζας. Ήταν αδελφός του Γαληνού Λεονταρίδη της Νέας Δήμητρας, που άλλαξαν μετά το επίθετο σε Ευθυμιάδης .
*Λυμπέρης ή Καλλιώτης από το Όκλαλι της Τσατάλτζας ,στην Χαλκιδική .
*Μπαλαμπανίδου , από το Λαζάρκιοΐ της Τσατάλτζας στο Μοναστηράκι Σερρών.
*Νικολαΐδης ή Μαργαρίτης από Όκλαλι της Τσατάλτζας στην Κερκίνη Σερρών.
*Νικολαΐδης από Λαζάρκιοΐ της Τσατάλτζας στο Σιδηρόκαστρο Σερρών.
*Νατσάκης από Όκλαλι στην Γέφυρα Θεσσαλονίκης. Ήταν ο αδελφός του Δημήτρη Νατσόπουλου .
*Νεδελτσίδης και – ίδου από Λαζάρκιοΐ της Τσατάλτζας στην Τούμπα Παιονίας Κιλκίς.
*Νεδέλτσος και Νετέλτσος από Λαζάρκιοΐ της Τσατάλτζας στην Κερκίνη Σερρών.
*Παρπαρής ή Τσαγουρής από Όκλαλι της Τσατάλτζας στην Καρυώτισσα Πέλλας .
*Πάντζη, από Σηλυβρία Ανατολικής Θράκης στην Νέα Δήμητρα ; Άγνωστη .
*Παχτσεβάνης από Όκλαλι της Τσατάλτζας στην Κερκίνη Σερρών.
*Πέγιου ,από Όκλαλι της Τσατάλτζας στην Κερκίνη Σερρών.
*Πεπίδης ή Πιπίδης , από Όκλαλι της Τσατάλτζας στις Καστανιές Κιλκίς.
*Στογιαννίδου , από Λαζάρκιοΐ της Τσατάλτζας στο Καβακλί (Άγιος Αθανάσιος)Θεσσαλονίκης.
*Οκλαλής ή Οκλαλιώτης , – η, από Όκλαλι της Τσατάλτζας στην Γέφυρα Θεσσαλονίκης.
*Οτατζής ή Οτατζόγλου από Όκλαλι τής Τσατάλτζας στην Κερκίνη Σερρών.
*Σαμαρά , από Όκλαλι τής Τσατάλτζας στην Γέφυρα Θεσσαλονίκης.
*Σαρβάντη , Σαρβάνκη , από Λαζάρκιοΐ της Τσατάλτζας στην Κερκίνη Σερρών. Ήταν οι συγγενείς των δικών μας της Νέας Δήμητρας Σαρβανιτίδη.
*Τσομπάνης, από Όκλαλι της Τσατάλτζας στην Κερκίνη Σερρών.
*Τσαμπάζη από Όκλαλι στο Σιδηρόκαστρο Σερρών.
*Τσαμπάζης η Κοντογιάννης από Όκλαλι της Τσατάλτζας στην Αξιούπολη . Ήταν συγγενείς του Τριανταφυλλίδη Βασίλη .
*Χατζόπουλος , – ούλου , από Όκλαλι της Τσατάλτζας στην Γέφυρα Θεσσαλονίκης.
Έτσι είδαμε τον θησαυρό πληροφοριών σχετικά με τα επώνυμα του χωριού μας Νέα Δήμητρα και πώς σχηματίστηκαν ή εξελίχθηκαν στον χρόνο !
Ελένη Τσιφτσόγλου
Έτος 2023