Σκιές στα Αμελέ Ταμπουρού
Σχεδόν σε κάθε προσφυγική οικογενειακή αφήγηση, κάπου ακούγεται εκείνη η βαριά φράση: «Ο πατέρας μου χάθηκε στα Αμελέ Ταμπουρού» ή «Τον πήραν στον τουρκικό στρατό και δεν ξαναγύρισε».
Αυτό δεν είναι τυχαίο, ήταν μια από τις πιο τραγικές εμπειρίες των Ελλήνων της Ανατολής.
Γιατί συμβαίνει να αναφέρεται τόσο συχνά; Γιατί υπήρχε η μαζική στρατολόγηση μη μουσουλμάνων. Όλοι οι άνδρες σε παραγωγική ηλικία (18–45 ετών) κλήθηκαν με τη βία στα τάγματα εργασίας. Άρα, σχεδόν κάθε οικογένεια είχε τουλάχιστον έναν που χάθηκε εκεί.
Υπήρχε τεράστια θνησιμότητα, όπως πείνα, δίψα και ασθένειες.
Έκαναν πορείες θανάτου σε βουνά, χιόνια ή ερήμους και αγγαρείες μέχρι εξάντλησης.
Οι περισσότεροι δεν γύριζαν. Οι οικογένειες ποτέ δεν έμαθαν πώς, πού ή πότε πέθανε ο δικός τους. Έμενε μόνο το κενό, η φράση «χάθηκε» που έπαιρνε τη θέση κάθε απάντησης.
Οι πρόσφυγες το μετέδωσαν στα παιδιά και τα εγγόνια τους. Έγινε ένα από τα πιο συχνά κομμάτια της προσφυγικής προφορικής παράδοσης.
Χαρακτηριστικές φράσεις από μαρτυρίες
«Τον πήραν στο στρατό και δεν ξανάδωσα σημάδι».
«Ήρθε χαρτί να πληρώνουμε, μα ο άνθρωπος είχε χαθεί».
«Γύρισαν λίγοι, μα ο δικός μας όχι».
«Σαν να άνοιξε η γη και τον κατάπιε».
Γι’ αυτό και το Αμελέ Ταμπουρού είναι σύμβολο στην προσφυγική μνήμη . Δεν σημαίνει απλώς καταναγκαστική εργασία, αλλά τόπο χωρίς επιστροφή.
Ο Χρήστος Ζαχαριάδης από το Δουλούκιο της Ανατολικής Θράκης: “Ο πατέρας μου ,ο Δημητρός , τον πήραν νέον στα Αμελέ Ταμπουρού. Μου ‘έλεγαν οι μεγαλύτεροι πως οι Τούρκοι τον έστειλαν στην έρημο, να σπάει πέτρες όλη μέρα χωρίς ψωμί και νερό. Δεν γύρισε ποτέ. Κάθε χρόνο η μάνα μου έκλαιγε στην αυλή, κοιτάζοντας το δρόμο”.
*Η Σταυρινή Ρελάκη ,σύζυγος του Τριαντάφυλλου Ρελάκη, αδελφή του Μαρμαρίδη Κωνσταντίνου και μητέρα της Ελένης συζύγου του Χρήστου Ζαχαριάδη στη Νέα Δήμητρα:
“Μας λέγανε ότι ήταν στο στρατό… μα ήταν θάνατος. Κι εγώ πλήρωνα κάθε χρόνο αποζημίωση για έναν άντρα που είχε χαθεί στα Αμελέ. Ο άντρας μου πήγε στον στρατό και μετά στα τάγματα εργασίας. Με άφησε με το μωρό στην κοιλιά μου και δεν ξαναγύρισε. Το παιδί μεγάλωσε χωρίς πατέρα κι εγώ χωρίς εκείνον”.
* Ο Βασίλης Βασιλόπουλος από το Όκλαλι της Ανατολικής Θράκης:
«Ο πατέρας μου, ο Νικολής , τον πήραν νέον στα Αμελέ Ταμπουρού, από το χωριό του, το Όκλαλι της Τσατάλτζας της Ανατολικής Θράκης . Τον έστειλαν στην έρημο, να σπάει πέτρες όλη μέρα χωρίς ψωμί και νερό. Ήταν μαζί με τον Διαμαντή Παπαδόπουλο, τον πατέρα του Βλάντου . Οκτώ χρόνια ήταν εκεί . Ευτυχώς γύρισαν πίσω .
* Η Μαργιόρα η Καλφοπούλου η μάνα του Λεγών :
“Ο αδελφός μου ο Θανάσης , μόλις δεκαοχτώ, πήγε μαζί με άλλους στο τάγμα εργασίας. Όταν ρώτησα έναν χωριανό που επέζησε, μου είπε: Έπεφταν στον δρόμο και δεν σηκωνόταν κανείς. Κι έτσι τον χάσαμε για πάντα”.
*Ο Νικόλαος Καλφόπουλος ,ο γνωστός Νικολακάκης, στη Νέα Δήμητρα:
«Ο αδελφός μου ,ο Θανάσης ,δεν γύρισε ποτέ. Η μάνα μου έλεγε πάντα: “Μην ρωτάς… αυτά δεν λέγονται. Μόνο η προσευχή μένει”.
*Η Αγγελικώ Τσαλικίδου ,η αδελφή των Γκάιτατζη ,στη Νέα Δήμητρα :
«Ο Παναγιώτης ,ο άντρας μου, γύρισε τυφλός από τα Αμελέ Ταμπουρού. Έβλεπε μόνο σκιές. Μα ζούσαμε μαζί, και αυτό ήταν θαύμα».
*Ο Αλέξανδρος Γκάιτατζης, αδελφός του παππού μου: “Γύρισα ζωντανός, κι όμως ποτέ δεν ήμουν ίδιος. Τα μάτια μου είχαν δει ό,τι δεν μπορεί να περιγραφεί. Σώπαγα για να μην ξυπνήσω τις μνήμες “.
*Ο Χρήστος Ζαχαριάδης ,πρόσφυγας ,ορφανός ,
από το Δουλούκιο της Ανατολικής Θράκης, εγκαταστημένος στη Νέα Δήμητρα. Έλεγε : “Ο πατέρας μου, ο Δημητρός , πέθανε εκεί. Οι Τούρκοι τον έβαλαν να κουβαλάει πέτρες και δεν γύρισε. Κάθε χρόνο η μάνα μου έκλαιγε στην αυλή, κοιτάζοντας το δρόμο”.
Κι έτσι οι φωνές τους ενώθηκαν στον χρόνο. Άνθρωποι που χάθηκαν, άνθρωποι που γύρισαν, άνθρωποι που ζούσαν με τη σιωπή και τις σκιές. Τα Αμελέ Ταμπουρού δεν ήταν μόνο χώρος δουλειάς. Ήταν τόπος όπου η ανθρώπινη ζωή δοκιμάστηκε μέχρι τα όρια, και μόνο η μνήμη τους κράτησε ζωντανούς.