Ο Μύλος των Ναναίων της Νέας Δήμητρας
Η σκόνη του αλευριού αιωρούνταν στον αέρα σαν πρωινή ομίχλη ,κολλούσε στα ρούχα ,στα χέρια ,ακόμα και στα μαλλιά των μυλωνάδων . Ο Μύλος των Ναναίων στεκόταν αγέρωχος στη βόρεια είσοδο της Νέας Δήμητρας, ένα ψηλό , πετρόκτιστο οικοδόμημα που είχε γίνει κομμάτι της ζωής του χωριού.
Εκεί κάθε μέρα επαναλαμβανόταν το ίδιο σκηνικό. Κατά φορτωμένα με τσουβάλια στάρι έφταναν από τα χωράφια. Οι αγρότες περίμεναν υπομονετικά τη σειρά τους ,ανταλλάσσοντας νέα , ιστορίες και αστεία , ενώ το βουητό των μηχανών αντηχούσε γύρω τους . Ο Σαράντης ,ο Στέφανος και ο Δημήτρης ,οι θείοι μου ,ήταν οι ψυχές του μύλου . Ο πρώτος , πάντα σκονισμένος με άσπρες πινελιές αλευριού ,θύμιζε αληθινό μυλωνά . Ο δεύτερος ,ακούραστος στη δουλειά, επέβλεπε τις μηχανές . Ο τρίτος , με το μολύβι πίσω από το αυτί ,υπολόγιζε , σημείωνε και κρατούσε τις ισορροπίες.
Όταν ήμουν μαθήτρια στο Δημοτικό σχολείο οι δάσκαλοι μας είχαν κάνει εκπαιδευτική εκδρομή για να δούμε από κοντά τον μύλο και τον τρόπο λειτουργίας του . Όλα εκεί μας φαίνονταν περίεργα . Εκεί μάθαμε τον τρόπο λειτουργίας του μύλου και οι θείοι μου μας έδωσαν μια ζεστή και προσωπική εικόνα αυτού . Στον Μύλο την ημέρα εκείνη μας υποδέχθηκε ο θείος Σαράντης που ήταν πραγματικός μυλωνάς με τα ‘αλεύρια ‘ στα ρούχα του .Ακόμη και τα μαλλιά του ήταν κάτασπρα και στα φρύδια και τα ματόκλαδά του είχε σκαλώσει το αλεύρι .Ο θείος Στέφανος βοηθούσε στο φόρτωμα τής μηχανής όπου δύο ιμάντες μετέφεραν τον καρπό και έκαναν μεγάλο θόρυβο . Εκεί μέσα όλοι μιλούσαν δυνατά. Ο θείος Δημήτρης με το μολύβι στο αυτί έκανε τους λογαριασμούς του .Όλοι δούλευαν και σε αυτήν την δουλειά δεν περίσσευε κανείς .Η εργασία εκεί δεν ήταν απλώς μια μηχανική διαδικασία αλλά μια αρχαία τέχνη , που απαιτούσε συνεργασία .
Για να εξασφαλίσει κάποιος το ψωμί του στις μέρες μας δεν είναι τόσο κοπιαστικό, όσο άλλοτε .Από την αρχαιότητα το ψωμί αποτελεί βασικό είδος διατροφής. Πόσο κοπιαστική εργασία ήταν η αλευροποίηση των σπόρων χωρίς τις ευκολίες που προσφέρουν οι μηχανές .Από τους χειρόμυλους , τους περιστροφικούς μύλους με τα ζώα , τους νερόμυλους με τρεχούμενο νερό και τους ανεμόμυλους φτάσαμε στους κυλινδρόμυλους .Το άλεσμα γινόταν με την σύνθλιψη του σταριού ανάμεσα σε πέτρες, τις μυλόπετρες .Όταν όμως ήρθε ο ηλεκτρισμός την δεκαετία του ’70 τότε ο πετρόμυλος εκσυγχρονίζεται.
Κυλινδρόμυλος ήταν ο μύλος των θείων μου Τσιφτσόγλου και όλο το οικοδόμημα στο οποίο λειτουργούσε ο μηχανισμός του εργαστηρίου , λεγόταν μύλος και εδώ γινόταν το άλεσμα που ήταν αρχαία τέχνη . Δεν άλλαξε τίποτε στην διαδικασία του ψωμιού από παλιά αλλά μόνο οι τρόποι που κάνουν πιο εύκολη την Παρασκευή του.
Το κτίσμα του μύλου αντέχει ακόμη σε πείσμα του χρόνου .Βέβαια έχει χάσει την αίγλη των περασμένων δεκαετιών και την χρηστικότητά του .
Το εργαστήριο αλέσματος λειτουργούσε με ηλεκτρισμό όπου ανάμεσα σε ζευγάρια ατσάλινων κυλίνδρων έσπαζε το στάρι και μετά από πολλές αλέσεις γινόταν αλεύρι .
Εδώ έφερναν με τα κάρα τον ευλογημένο καρπό , ξεφόρτωναν τα τσουβάλια και περίμεναν την σειρά τους .Αργότερα τα τρακτέρ έκαναν πιο εύκολη την μεταφορά του
Τα ξαδέλφια μου ο Στέργιος , ο Νάνος και ο Αστέριος ήταν συνέχεια σε κίνηση και γέμιζαν τα τσουβάλια με το αλεύρι .
Το αλεύρι είναι αυτό που θα δώσει τον βασιλιά όλων των τροφών το ψωμί. Θα απλωθεί το μεθυστικό άρωμα του φρεσκοψημένου ψωμιού , από τον φούρνο της γειτονιάς .
Για πολλά χρόνια σχεδόν τριάντα, ο Αβραάμ ο Αβραμίδης δούλεψε εκεί ως «τσουβαλάς «, δηλαδή γέμιζε τα τσουβάλια με αλεύρι .Ο Στέργιος ο Αξονίδης δούλεψε επίσης για πολλά χρόνια εκεί και ο Νίκος Γεωργιάδης μικρός σε ηλικία , το λεγόμενο Μυλωνάκι από το χωριό Μέσοι Απόστολοι, που καθάριζε τον χώρο γύρω .Το Μυλωνάκι ήταν μικρό παιδί και δεν μπορούσε να κουβαλάει τσουβάλια γι’ αυτό και βοηθούσε σε όλες τις άλλες δουλειές. Βέβαια αυτό δεν μειώνει την συνεισφορά του στην λειτουργία του μύλου . Έτσι η παρουσία του ήταν σημαντική στην καθημερινότητα του μύλου .
Ακόμη ένας χωριανός μας που δούλευε στον μύλο των Ναναίων ήταν ο Μάρογλου ο Βασίλης που ήταν επίσης εργατικός , αναγνωρισμένος και αποδεκτός από την κοινότητα των μυλωνάδων και εγγεγραμμένος στο Ταμείο Μυλωθρών .
Την εποχή της λειτουργίας του ο Μύλος ήταν τόπος συγκέντρωσης των χωριανών και διάδοσης των νέων και των ειδήσεων της περιοχής .Όλοι γνώριζαν τον μύλο και τους άξιους μυλωνάδες , που δούλεψαν με τιμιότητα , ήταν πάντα ευγενικοί και υπομονετικοί και είχαν συνέπεια .
Όταν οι θείοι μου αγόρασαν το φορτηγό τους κουβαλούσαν τα στάρια και μοίραζαν τα άλευρα στην γύρω περιοχή .Το όνομα του φορτηγού ήταν «Μαρμάρω « και επάνω έγραφε «Κυλινδρόμυλοι Τσιφτσόγλου «.Τότε η φήμη τους απλώθηκε ακόμη περισσότερο. Ο μύλος τους είχε γίνει πλέον συνώνυμο της ποιότητας και της εμπιστοσύνης .
Όταν πέρασαν τα χρόνια και βρέθηκα σε έναν ευρύτερο κύκλο ανθρώπων στον νομό μας όταν άκουγαν το επίθετό μου Τσιφτσόγλου και τον τόπο καταγωγής μου την Νέα Δήμητρα, όλοι ρωτούσαν για τους αγαπημένους μου θείους, τους μυλωνάδες .Κι εγώ καμάρωνα και έδινα «τα δέοντα» από τους φίλους τους .
Σήμερα , το πέτρινο οικοδόμημα στέκει ακόμα , αν και ο χρόνος του έχει αφαιρέσει την παλιά του λάμψη . Θα ήθελα να γίνει μουσείο . Να παραμείνει ζωντανή η ιστορία του ,να θυμίζει στους νεότερους πως κάποτε, εδώ , γεννιόταν το αλεύρι που έδινε ζωή το ψωμί . Εγώ θεωρώ τον μύλο πραγματικό μνημείο της βιομηχανικής τεχνολογίας και θα έπρεπε να το αντιμετωπίσουμε ως τέτοιο. Η ιδέα αυτή , της δημιουργίας ενός μουσείου ψωμιού στον ίδιο χώρο είναι μια πρόταση που αποδίδει την δέουσα τιμή ,στην κληρονομιά της τοπικής τεχνολογίας .
Αυτό το έργο θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ένα ζωντανό κύτταρο της ιστορίας του χωριού μας .Αυτό το σημαντικό μέρος της πολιτιστικής μας κληρονομιάς είναι ο μαγευτικός απόηχος μιας εποχής περασμένης , αλλά καθόλου ξεχασμένης. Ο ρόλος του μύλου στην περιοχή μας ήταν πολιτιστικός, ιστορικός, κοινωνικός και οικονομικός .
Στην μικρή τοπική κοινωνία μας πρόσφερε μια μεγάλη ανάσα και είχε ζωτική σημασία . Έτσι αυτό το εργαστήριο άλεσης ήταν ένα σημαντικό κομμάτι της πολιτιστικής και κοινωνικής ζωής της Νέας Δήμητρας. Και αυτό το σημαντικό μέρος της πολιτιστικής μας κληρονομιάς είναι ο μαγευτικός απόηχος μιας εποχής περασμένης , αλλά καθόλου ξεχασμένης.
Ελένη Τσιφτσόγλου
Έτος 2023