Ο αλμπάνης στην Νέα Δήμητρα
Το επάγγελμα του αλμπάνη ή του πεταλωτή ήταν πολύ χρήσιμο τα χρόνια τα παλιά μέχρι το 1950 που ήρθε στην Νέα Δήμητρα το αυτοκίνητο.
Βέβαια κάποιοι εξακολουθούσαν να έχουν κάρα και άλογα και οι πεταλωτήδες πρόσφεραν την εργασία τους.
Οι αλμπάνηδες έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην κοινωνία μας και στην καθημερινή ζωή της Νέας Δήμητρας.
Η κοινωνική ανάγκη για πεταλωτήδες ήταν μεγάλη αφού η δύναμη των μεταφορών, των μετακινήσεων και του εμπορίου ήταν τα υποζύγια.
Στην Νέα Δήμητρα αλμπάνης- πεταλωτής ήταν ο Χρήστος Αλμπάνης , που έμαθε την τέχνη από τον μπαμπά τής συζύγου του, στο χωριό Ερμενίκιοϊ της Τσατάλτζας τής Ανατολικής Θράκης.
Ο Χρήστος καταγόταν από το Άκαλαν της Τσατάλτζας της Ανατολικής Θράκης και βρέθηκε μετά την θητεία του στον Τούρκικο στρατό, στην αυλή του Δημητρού Ιωάννου στο Ερμενίκιοϊ, για να μάθει την τέχνη του πεταλωτή.
Ο Χρήστος γεννήθηκε στο Άκαλαν της Τσατάλτζας της Ανατολικής Θράκης το 1905 και ήρθε στα Αμάραντα Κιλκίς σε ηλικία 19 χρόνων. Από εκεί ήρθε με την σύζυγό του Ζαχαρένια στην Νέα Δήμητρα.
Ο Χρήστος είχε γονείς τον Αλέξανδρο και την Καλλιόπη που χάθηκαν στην Πατρίδα.
Στο εργαστήριο του Δημητρού Ιωάννου εργάστηκε πολύ σκληρά και έδειξε ζήλο και αγάπη γι’ αυτήν την δουλειά.
Έτσι ο μπάρμπα- Δημητρός τον είχε σαν δικό του παιδί αφού ο Χρήστος είχε χάσει τους γονείς του σε μικρή ηλικία.
Και στην αυλή αυτήν ερωτεύτηκε την όμορφη κόρη του την Ζαχαρένια .
Την παντρεύτηκε με την σύμφωνη γνώμη του μπάρμπα – Δημητρού και ήταν πολύ χαρούμενος που πήρε τόσο άξια γυναίκα.
Σε λίγο καιρό όμως τούς πρόλαβε η Ανταλλαγή των πληθυσμών και αναγκάστηκε το ζευγάρι να έρθει στην νέα Πατρίδα.
Πρώτα πήγαν στο χωριό Αμάραντα του Κιλκίς όπου ήταν τα αδέλφια του Χρήστου .
Από εκεί ήρθαν στην Νέα Δήμητρα όπου ήταν η μαμά τής Ζαχαρένιας η Παναγιώτα το γένος Ειρήνογλου και τα αδέλφια της η Ευφροσύνη η Στράντζαλη, η Σουλτανιώ η Πλαταρά και η Κυριακίτσα Τολίδου στην Γέφυρα Θεσσαλονίκης.
Εδώ στην Νέα Δήμητρα ο Χρήστος και η Ζαχαρένια απέκτησαν τέσσερα παιδιά.
Τον Αλέξανδρο, Αλέκο γενν. το 1927, την Καλλιόπη, την Παναγιώτα γενν. το 1932 και την Ειρήνη που γεννήθηκε το 1934 και πέθανε πολύ μικρούλα!
Οι πεταλωτήδες μάθαιναν την τέχνη κοντά σε δικούς τους ανθρώπους και ο Χρήστος που την έμαθε από τον Δημητρό έκανε αυτήν την δουλειά με πολύ δεξιοτεχνία!
Το πετάλωμα ή καλίγωμα του ζώου ήταν απαραίτητο.
Πετάλωναν τα άλογα, τα βόδια και τα γαϊδούρια. Όσα ζώα εργάζονταν σε γεωργικές εργασίες έπρεπε να πεταλωθούν.
Χωρίς πετάλωμα δεν μπορούσαν να περπατήσουν σε χώμα, σε λιθόστρωτο και γλυστρούσαν χάνοντας την ισορροπία τους.
Αυτά τα ζώα που ήταν η κύρια δύναμη των εργασιών τους έπρεπε να πεταλώνονται κάθε δυο -τρεις μήνες.
Τα πέταλα ήταν σαν σιδερένια παπούτσια που τα τοποθετούσαν και στις τέσσερεις οπλές των αλόγων για να μην φθαρούν και για να διατηρούν την ευστάθειά τους.
Τα πέταλα τα έφτιαχναν μόνοι τους να ταιριάζουν σε κάθε ζώο και ήταν τέχνη η κατασκευή τους αφού έπαιρναν το ακατέργαστο σίδερο και το έφτιαχναν εργαλείο, πέταλο γι’ αυτό οι αλμπάνηδες ήταν και σιδεράδες.
Στο χωριό μας βέβαια υπήρχαν σιδεράδικα και προμηθεύονταν τα πέταλα και από εκεί.
Το πετάλωμα των ζώων απαιτούσε μεγάλη τέχνη ,εμπειρία και δεξιοτεχνία προσόντα που είχε ο Αλμπάνης ο Χρήστος.
Έπρεπε να προσέχουν πού θα χτυπήσουν τα καρφιά στο πέταλο για να μην πληγωθεί το ζώο.
Μπορεί να πετάλωναν και πενήντα ζώα την εβδομάδα γιατί εξυπηρετούσαν εκτός από το χωριό μας Νέα Δήμητρα και τα γύρω χωριά.
Η λέξη αλμπάνης είναι τουρκικό δάνειο αλλά στο τουρκικό λεξικό δεν θα την βρούμε ως alban αλλά ώς nalbant που ανάγεται στην περσική λέξη nalband όπου nal είναι το πέταλο.
Ο ναλμπάντης πώς έγινε αλμπάνης; Από την συμπροφορά του αλμπάνη. Έλεγαν «τον ναλμπάντη « και έγινε τοναλμπάνη.
Έτσι έχουμε επίθετο Αλμπάνης και Ναλμπάντης και επιβιώνει και το επίθετο Αλμπάντης.
Πέρασαν τα χρόνια και μόλις έκανε την εμφάνισή του το αυτοκίνητο και παροπλίστηκαν τα κάρα και οι σούστες (τα δίτροχα κάρα) ξεχάστηκε και το επάγγελμα του αλμπάνη.
Ο Αλμπάνης Χρήστος πέθανε το 1988 σε ηλικία 83 χρόνων στην Νέα Δήμητρα και μαζί του πέθανε και μια ολόκληρη εποχή των αλμπάνηδων, των πεταλωτήδων στην Νέα Δήμητρα.
Η ιστορία του Χρήστου και των αλμπάνηδων της Νέας Δήμητρας αποτυπώνει την αξία και την παραδοσιακή τέχνη ενός επαγγέλματος που χάθηκε με την τεχνολογική πρόοδο.
Σε μια εποχή πριν τα αυτοκίνητα το επάγγελμα του αλμπάνη είχε τις δόξες του αλλά όταν πλήθαιναν τα αυτοκίνητα λιγόστευαν τα ζώα, που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην ζωή μας.
Έτσι έμεινε το επάγγελμα αναπόσπαστο κομμάτι της πολιτιστικής μας κληρονομιάς.
Ελένη Τσιφτσόγλου
Έτος 2024