Οι Χτίστες της Νέας Δήμητρας
«Μη βροντοχτυπάς τις χάντρες
Η δουλειά κάνει τους μάγκες
Το γιαπί , το πηλοφόρι, το μυστρί.
Μη βροντοχτυπάς τα ζάρια ,
Όσοι είναι παλικάρια τη ζωή τους ,
Την περνούν στις σκαλωσιές.»
Πριν από χρόνια ο Λευτέρης Παπαδόπουλος με τους στίχους του και ο Μάνος Λοΐζος με τη μουσική του , τραγούδησαν για τους χτίστες, τους οικοδόμους και για την δύσκολη δουλειά που κάνανε . Το χωριό μας, Νέα Δήμητρα, δεν χτίστηκε μονάχα με πέτρα, τούβλα και λάσπη . Χτίστηκε με ιδρώτα , όνειρα ,με χέρια σκληρά από τη δουλειά, που μάτωναν αλλά δεν λύγιζαν.
Στο χωριό μας ήταν οι χτιστάδες , οι παππούδες μας και οι πατεράδες μας που ασχολήθηκαν με την οικοδομή και το χτίσιμο . Αυτοί οι άνθρωποι που έχτισαν τα σπίτια στο χωριό μας έχτισαν και τις αποθήκες μας.
Γνωρίζουμε όλοι ότι τα πρώτα σπίτια στο χωριό χτίστηκαν από τον Εποικισμό. Αργότερα δίπλα στα νοικοκυριά συμπλήρωσαν στάβλους , αποθήκες και περιφράξεις. Οι φούρνοι δίπλα στα σπίτια , ήταν έργο δικό τους .Ήταν πραγματικοί μάστορες με τα χέρια τους να σηκώνουν τα θεμέλια όχι μόνο των σπιτιών και των αποθηκών αλλά και ολόκληρου του χωριού .
Προς το τέλος της δεκαετίας του ’60 οι χτίστες άρχισαν να γκρεμίζουν τα μικρά σπιτάκια του Εποικισμού , γιατί δεν κάλυπταν τις ανάγκες των κατοίκων και να φτιάχνουν μεγαλύτερα , πιο γερά και με άλλα υλικά όπως τούβλα και τσιμέντο. Τα περισσότερα νεόκτιστα , ισόγεια σπίτια στο χωριό, είχαν το ίδιο σχέδιο. Το ίδιο σχέδιο είχαν και τα διώροφα , γιατί μετά κατάλαβαν ότι χρειάζονταν το κάτω μέρος του σπιτιού για αποθήκη.
Οι χτιστάδες μας δεν έμαθαν την τέχνη τους στα πανεπιστήμια. Άλλοι την διδάχτηκαν σε τεχνικές σχολές, άλλοι την έμαθαν εμπειρικά . Μια τεχνική σχολή για οικοδόμους στο Βόλο τότε , έπαιρνε παλικάρια από τα χωριά και μάθαιναν την τέχνη του χτίστη .
Εκεί μαθήτευσαν ο θείος μου Πολυχρόνης , ο θείος μου Χρήστος Γκαϊτατζής και άλλα παιδιά από το χωριό. Μεταξύ αυτών από όσο γνωρίζω και ο Γιώργος Αναστασιάδης . Έμαθαν την τέχνη και έγιναν άριστοι επαγγελματίες.
Αυτοί που δεν σπούδασαν , έμαθαν την τέχνη εμπειρικά δουλεύοντας κοντά σε μαστόρους και έγιναν πολύ καλοί τεχνίτες και αυτοί .Ένας από αυτούς ήταν ο Στέργιος Φωτιάδης ο πρωτομάστορας του μεγάλου οικοδομήματος της εκκλησίας του Αη Γιώργη μας, μαζί με άλλους χωριανούς. Δίπλα του δούλεψαν πολλοί τεχνίτες όπως ο Χρήστος Αναστασιάδης , ο Γιώργος Φωτιάδης , ο Μιλτιάδης ο Γιοβαντσάκης , ο Βαγγέλης ο Γκόγκος , ο Θανάσης ο Τακίδης , ο Οδυσσέας ο Κυριακίδης, ο Απόστολος ο Μήττας, ο Σταύρος ο Αξονίδης , ο Γιώργος ο Καραγιαννόπουλος , ο Στέργιος ο Δαλμάζης , ο Χρήστος ο Εσκιόγλου , ο Δημητρός ο Σαρβανιτίδης , ο συμμαθητής μου ο Φώτης ο Παπαδόπουλος. Να μνημονεύσω και τον Γιάννη Ιωσηφίδη από το Κιλκίς , που είχε συνεταιριλίκι με τον Στέργιο Φωτιάδη . Πιο παλιά χτίστες ήταν ο Κωνσταντής Τσομπανάκης και ο Κωνσταντής Νατσόπουλος .
Δύσκολη η δουλειά του χτίστη. Μέσα στο λιοπύρι ή στο κρύο όλη την ημέρα , για το μεροκάματο , με τσακισμένη μέση . Τα πόδια τους , η μέση τους , τα χέρια τους δεινοπάθησαν. Όσο αυτοί έχτιζαν , τα σώματά τους γκρεμίζονταν .Δεν είχαν σύγχρονα μηχανήματα . Με αυτοσχέδιες σκαλωσιές , ανέβαζαν τενεκέδες με υλικό .
Είχαν απλά εργαλεία χειρός όπως μυστριά, νήματα της στάθμης , φτυάρια , μακριά λοστάρια . Τα εργαλεία τους πάντα μαζί τους , το σφυρί , τα κοπίδια , το ζύγι , το πηλοφόρι , το μυστρί , η βαριοπούλα , η γωνία , το σκεπάρνι, οι πρόκες . Είχαν ζωσμένη στη μέση μια ποδιά από καραβόπανο γεμάτη καρφιά και ντάκα – ντούκα , βάραγαν με το σκεπάρνι τις σκαλωσιές και τα ξύλα για τα καλούπια . Εκτεθειμένοι σε διάφορους κινδύνους , διεκδικούσαν την ίδια τους την ζωή .
Ο φωτογραφικός φακός τους απαθανάτισε , σκαρφαλωμένους πάνω στις σκαλωσιές , όταν έχτιζαν την εκκλησία μας , τον Άη Γιώργη . Πολλές φωτογραφίες σώζονται από εκείνα τα χρόνια , τραβηγμένες από τον πλανόδιο φωτογράφο , πάνω στον τρούλο της εκκλησίας μας, με τα πρόσωπά τους σοβαρά ,μα γεμάτα περηφάνια .
Ήταν εκείνοι τότε , που ξαναχτίστηκε το χωριό μας και η Ελλάδα και έδωσαν πολύ κόπο και ο ιδρώτας κυλούσε ποτάμι πάνω τους .Ανέβαιναν και κατέβαιναν με τούβλα και λάσπη . Μέχρι να έρθουν τα αναβατόρια και οι μπετονιέρες και λίγο να τους ανακουφίσουν.
Σε κάθε νεόκτιστο σπίτι του χωριού μας , έδωσαν τέχνη και ψυχή .
Μετέφεραν με το τρακτέρ ή αργότερα με τα φορτηγάκια , τις σκαλωσιές και την μπετονιέρα . Τα χέρια τους έσμιξαν με τον ιδρώτα και το χώμα και κάθε τούβλο που τοποθετούσαν ήταν κομμάτι της ζωής τους και ενός κόσμου που σήμερα ζει μέσα από τα έργα τους .Πάσχιζαν όλη μέρα για το καλύτερο αποτέλεσμα και μας έδωσαν ωραία οικοδομήματα . Έχτισαν όχι μόνο σπίτια αλλά και την ίδια την ταυτότητα του χωριού μας Νέα Δήμητρα αφήνοντας πίσω τους μια παράδοση δεξιοτεχνίας και αφοσίωσης .
Η δική τους ιστορία είναι ένα από τα νήματα , που συνδέουν το παρόν με το παρελθόν του χωριού μας. Και όσο υπάρχουν τα σπίτια τους ,όσο οι δρόμοι γεμίζουν φωνές ,όσο η εκκλησία στέκει αγέρωχη, θα ξέρουμε ότι οι χτίστες μας που ακούμπησαν κάθε τούβλο και κάθε σπίτι που ύψωσαν ,είναι ένα κομμάτι της ζωής μας . Είναι ένα κομμάτι της ψυχής τους ,που έμεινε για πάντα εδώ ,στη Νέα Δήμητρα.
Ελένη Τσιφτσόγλου
Έτος 2023