Οι Φύλακες της Παράδοσης. Η Προετοιμασία των Κόλλυβων.
Οι γυναίκες που έφτιαχναν τα κόλλυβα στο χωριό μας Νέα Δήμητρα αντιμετώπιζαν το έργο τους με μεγάλο σεβασμό και θρησκευτική ευλάβεια, καθώς πίστευαν ότι μέσα από αυτήν την διαδικασία τιμούσαν τους νεκρούς και βοηθούσαν στην μνήμη τους. Πολλές γυναίκες γνώριζαν την Παρασκευή των κόλλυβων αλλά κάποιες είχαν την τέχνη του στολίσματος.
Η λέξη κόλλυβα προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη «κόλλυβοι «, κόλλυβον στον ενικό, η οποία σήμαινε αρχικά μικρό νόμισμα ή
Μικρή ποσότητα τροφής, ειδικά μικρούς καρπούς ή σπόρους. Σταδιακά, η λέξη απέκτησε την έννοια του βρασμένου σταριού, που προσφέρεται ως φόρος τιμής στους νεκρούς. Η τελετουργική αυτή προσφορά υιοθετήθηκε από την Ορθόδοξη Εκκλησία μας. Με το πέρασμα των αιώνων η λέξη « κόλλυβα « σημαίνει την προσφορά στα μνημόσυνα και σε άλλες εκκλησιαστικές τελετές.
Οι Νεοδημητριώτισσες είχαν ειδικές συνταγές και μυστικά που περνούσαν από γενιά σε γενιά.
Τα κόλλυβα γίνονταν και από παλιά με σιτάρι, καρύδια, σταφίδες, ζάχαρη. Πολλές φορές στο χωριό μας εμπλουτίζονταν με καβουρντισμένο αλεύρι, ρόδι, σουσάμι που έπρεπε να προετοιμαστούν κατάλληλα και να συνδυαστούν προσεκτικά. Το στάρι βραζόταν αποβραδίς, στέγνωνε και μετά ανακατευόταν με τα υπόλοιπα υλικά.
Οι διακοσμήτριες στην Νέα Δήμητρα με δεξιότητα και εμπειρία ήταν η Τσάκαινα η Κερανιώ, η Λιάλαινα η Βασιλκή, η Αλμπάναινα η Ζαχαρένια, η Φανιώ του Αναστασάκου, η Θεοδοσία η Γιαγλού, η Νατσού η Ραλλιώ, η Πλαταρού η Μαρία ,η Φωτίκα του Κωνσταντή Οδυσσέα, η Βδοκιά του Αρβανίττ, η Ντόμνα του Κασίμ, η Γαρφαλλιά του Θεοδόσς και άλλες.
Η διακόσμηση των κόλλυβων ήταν από τα πιο χαρακτηριστικά μέρη της διαδικασίας και ήταν συμβολική πράξη. Έτσι χρησιμοποιούσαν άχνη ζάχαρη που την ετοίμαζαν μόνες τους στο γουδί με το γουδοχέρι, κανέλλα και διάφορα διακοσμητικά υλικά. Αυτά ήταν οι ασημένιες καραμελίτσες, στρογγυλές και μακρόστενες που σχεδίαζαν σταυρούς, λουλούδια με τα αρχικά του ονόματος του εκλιπόντος .
Βρέθηκα πολλές φορές σε προετοιμασία των κόλλυβων στο χωριό μου, όπου οι μνήμες των προγόνων και των αγαπημένων προσώπων τιμώνται με σεβασμό.
Οι τελετές αυτές, πέρα από το πένθος, έχουν και μια κοινωνική διάσταση όπου οι παρόντες βρίσκουν παρηγοριά μεταξύ τους μέσα από την συντροφικότητα και τον σεβασμό προς τους αποδημήσαντες.
Οι παρασκευάστριες των κόλλυβων αναλάμβαναν αυτό το καθήκον με ευλάβεια και μεράκι και τα τοποθετούσαν σε μεγάλους δίσκους. Μετά τα πήγαιναν στην εκκλησία όπου ο παπάς τα διάβαζε, τα ευλογούσε και μοιράζοντας σε όλους. Παλιά θυμάμαι το χάρτινο φακελάκι που τα τοποθετούσαν και τα μοίραζαν.
Τα κόλλυβα είναι κάτι περισσότερο από μια γλυκιά προσφορά – είναι μια τελετουργική πράξη μνήμης που φέρνει κοντά τις οικογένειες για να τιμήσουν τον εκλιπόντα.
Έτσι κάθε κόκκος σταριού προσφέρει ειρήνη και ευλογία στον εκλιπόντα και για μάς σύνδεση με τους προγόνους μας.
Ελένη Τσιφτσόγλου
Έτος 2024