Οι Τοποθεσίες της Νέας Δήμητρας
Όταν οι πρόσφυγες πάτησαν το χώμα της νέας τους πατρίδας , κουβαλώντας στις πλάτες τους όλη την ιστορία , τις μνήμες και τον πόνο της Ανατολικής Θράκης, η γη ήταν για αυτούς κάτι παραπάνω από ένα μέσο επιβίωσης. Ήταν η καινούργια τους ρίζα ,το θεμέλιο πάνω στο οποίο θα έχτιζαν ξανά τις ζωές τους .
Μετά την πλημμυρίδα των προσφύγων στην περιοχή το πρόβλημα ήταν να συγκρατηθεί ο Ελληνικός πληθυσμός στην ύπαιθρο και να αποθαρρυνθεί η τάση να συγκεντρώνονται στην πόλη . Η γη μοιράστηκε με κανόνες και αριθμούς . Κάθε οικογένεια πήρε σαράντα πέντε στρέμματα και ένα σπιτικό . Στην αρχή τους έδωσαν προσωρινούς τίτλους , παραχωρητήρια τους έλεγαν , μέχρι να ξεπληρώσουν τα χρέη τους και να γίνουν οι οριστικές διανομές . Επίσης δόθηκαν σπόρος , λιπάσματα , ζώα , εργαλεία για την στοιχειώδη συντήρηση της οικογένειας μέχρι την επόμενη σοδειά . Η οριστική διανομή των χωραφιών , του κλήρου έγινε το 1929 και τότε η γη έγινε δική τους στ’ αλήθεια .
Η δυολειά τους τώρα ήταν να ξεχερσώσουν τα χωράφια και να τα βελτιώσουν όσο περισσότερο γίνεται , για να είναι έτοιμα για καλλιέργεια . Από εδώ θα ζούσαν οι οικογένειές τους και θα χόρταιναν τα πεινασμένα στόματα . Σε όλους δόθηκε χωράφι πρώτης κατηγορίας που ήταν κοντά στο χωριό και είχε καλό έδαφος . Σε αυτά τα χωράφια , που τα είπαν Πρώτες και ήταν δέκα στρέμματα , αργότερα οι γονείς μας έκαναν τις γεωτρήσεις και είχαν νερό και για άλλες καλλιέργειες . Εκτός από σιτάρια , φύτευαν τον καπνό , τις μπάμιες , τα βαμβάκια , τα οπωροκηπευτικά τους .
Το νερό τους έκανε αφεντάδες της γης τους και τους έδινε εισόδημα για να ζήσουν καλύτερα τις οικογένειές τους . Η Επιτροπή Αποκατάστασης Προσφύγων είχε κύρια επιδίωξη να γίνουν οι αγρότες αυτοσυντήρητοι . Εκτός από τις Πρώτες δόθηκαν και χωράφια δεύτερης και τρίτης κατηγορίας γύρω από το χωριό .
Όμως η γη είχε ψυχή και όνομα . Δεν ήταν απρόσωπη ,ούτε άγνωστη . Κάθε τοποθεσία απέκτησε το δικό της βάφτισμα .Για να αναγνωρίζουν τα χωράφια τους και να συνεννοούνται μεταξύ τους , έδωσαν ονομασίες στους τόπους , που βρίσκονταν αυτά . Οι τοποθεσίες ήταν άρρηκτα συνδεδεμένες με την ιστορία της Νέας Δήμητρας και την αγροτική ζωή των κατοίκων . Κάθε μέρος έχει το δικό του όνομα ,το οποίο προέκυψε είτε από φυσικά χαρακτηριστικά του εδάφους είτε από σημαντικές τοποθεσίες και οικογένειες της περιοχής .
Έτσι γεννήθηκαν εκτός από τις Πρώτες , οι Αρμύρες , οι Πλαγιές , τα Γκιολάκια , του Σίμου η Μπαΐρα , οι Πετράρες , τα Αμπέλια , τα Μπαΐρια , τα Αραράτια , τα Βακούφια κοντά στο κτήμα Βακούφι , τα Γκοντζαμαρλάκια που ήταν στο κτήμα Γκοντζάμαρλι και οι Λίμνες που ήταν κοντά στην αποξηραμένη πια λίμνη Αρτζάν – Αματόβου προς το χωριό Άσπρος . Οι δύο αυτές λίμνες αποξηράθηκαν την δεκαετία του 1930 με σκοπό να απαλλαγεί η περιοχή από τις πλημμύρες του Αξιού ποταμού και την ελονοσία . Μετά από αυτό δημιουργήθηκαν καλλιεργήσιμες εκτάσεις και βελτίωσαν την παραγωγή καθιστώντας την γη πιο παραγωγική με δυνατότητα ανάπτυξης . Το έργο αυτό ήταν σημαντικό και έγιναν τα εγκαίνια από τον Πρωθυπουργό της Ελλάδας τον Ελευθέριο Βενιζέλο στις 25 Νοεμβρίου του 1929, ο οποίος ήρθε με το τρένο στην περιοχή . Δικαιούνταν και το χωριό μας σε εκείνη την περιοχή χωράφια και δόθηκε γη σε είκοσι οικογένειες .
Επίσης γεννήθηκαν τα Καναλόπληχτα που δόθηκαν σε αντικατάσταση αυτών που χάθηκαν από το κανάλι , πιο πέρα από την Σολτάρα . Ήταν κι εκείνα τα λίγα χωράφια εκεί που τα έλεγαν Βάλτους , δυσκολοκαλλιέργητα , πνιγμένα στις λάσπες .
Τα χωράφια τα χαρακτήριζαν και με το πόσα στρέμματα ήταν όπως το δεκαοχτάρ(ι), το πεντάρ(ι), το εικοστριάρ(ι) το δεκάρι , το οχτάρι .
Εκτός από τις ονομασίες που είχαν τα χωράφια λέγαμε και άλλες περιοχές με ονόματα . Ήταν εκείνες οι άλλες τοποθεσίες που, φορτωμένες με ονόματα ανθρώπων .Ποιός δεν θυμάται την Τσουρτσουρίκα , που ήταν η πηγή νερού πηγαίνοντας για τα αμπέλια αριστερά .
Και είχαμε την περιοχή «στα Καβάκια» ,
«στον μπαχτσέ του Παπαδά» , «στο Κάστρο» ,
Στο Δασάκκ στου Γκάιτατζη το μαντρί ,
«στου Ρασά το μαντρί « , στου Κεχαγιά το μαντρί , στου Νατσά το μαντρί «στου Παρπαρά το μαντρί «, «στην Γέφυρα για τα Βακούφια «,
«στους Αλωνότοπους « , «πάν’ απ’ το γήπεδο «, «στην Πέτρα την μεγάλλ» ,» πάν’ απ’ τα μνήματα» , «στο Κανάλλ «, « στο ρέμα πίσ’ απ’ το Μύλο « πίσω απ’ του Λεγώνν» ,
«στης Αμαλίας τον μπαχτσέ» , «κατά τ’ Αποστολάρ , «στο μαντρί του Γκάιτατζη»
«για τον Αη- Λιά « κατά το κάστρο «,
«πίσω απ’ το κάστρο» , «στη Σολτάρα» ,
« Στην Τσαραπιδίτσα « που ήταν τα μνήματα !
«στην βόλτα κοντά» , «στην χαβούζα «,
«στη Μπαΐρα» , «κατά την Κοκάρτζα « ,»κατά το Παλιό «, «στον Μύλο των Ναναίων «,
«στο γήπεδο «
Και οι τοποθεσίες γίνονταν σημάδια στον λόγο των ανθρώπων :
_ Που θα πας ;
Στα Καβάκια .
_ Που θερίζεις ;
_ Στου Σίμου τη Μπαΐρα .
Έτσι η επικοινωνία ήταν εύκολη και έμειναν οι ονομασίες στο μυαλό μας .
Αυτές οι τοποθεσίες δεν αποτελούν απλά γεωγραφικά σημεία αλλά συνδέονται άμεσα με την ιστορία και την συλλογική μνήμη του χωριού μας . Ήταν οι ιστορίες των παππούδων μας ,ήταν τα χέρια που έσκαψαν ,που έσπειραν ,που θέρισαν . Ήταν οι φωνές που ακούγονταν από άκρη σε άκρη , οι αγωνίες ,ο ιδρώτας και το αίμα που πότισε τι χώμα .
Η γη δεν ξεχνά . Και οι άνθρωποι της Νέας Δήμητρας δεν ξεχνούν . Γιατί εκεί ,σε κάθε Πρώτη ,σε κάθε Πλαγιά , σε κάθε Γκιολάκι , υπάρχει ένα κομμάτι της ψυχής τους . Και όσο υπάρχουν αυτοί που θυμούνται , η γη θα μιλά .
Ελένη Τσιφτσόγλου
Έτος 2023