Οι Καρβουνιάρηδες στην Πατρίδα
Έξω από το χωριό Όκλαλι της Τσατάλτζας στην Πατρίδα απλωνόταν «το κουρί» , το μεγάλο δάσος.Εκει μέσα στα δέντρα η γη ανέπνεε βαριά από την υγρασία και οι παππούδες μας πήγαιναν εκεί για να κόψουν ξύλα , όχι μόνο για τις δικές τους ανάγκες ,αλλά για να φτιάξουν κάτι πιο πολύτιμο ,που ήταν το κάρβουνο.
Όπως γνώριζαν καλά από γενιά σε γενιά το ξύλο καιγόταν πολύ γρήγορα και δεν τα χρησιμοποιούσαν αυτούσια . Έτσι τα μετέτρεπαν σε ξυλοκάρβουνα που έδιναν μεγαλύτερη θερμότητα για το μαγείρεμα και τη ζεστασιά τους . Από την αρχαιότητα οι άνθρωποι γνώριζαν την παραγωγή ξυλοκάρβουνου και το παρήγαγαν μέσα σε καμίνια .
Σε διάφορες τοποθεσίες όπου υπήρχε αφθονία ξύλου , οι παππούδες μας στην Πατρίδα έβγαζαν κάρβουνο .Το κάρβουνο έρχεται σε υψηλότερη θερμοκρασία από το ξύλο και απελευθερώνει θερμότητα .Το χρησιμοποιούσαν ώς καύσιμη ύλη και μαγείρεμα και εδώ στο χωριό Νέα Δήμητρα .
Κάποιοι συνέχισαν την παράδοση της παραγωγής ξυλοκάρβουνου και στην Νέα Δήμητρα. Στην περιοχή της Σολτάρας ο Θεοκλής Γιάγκογλου με το γιο του, τον Χρήστο έφτιαχναν ξυλοκάρβουνα για τις ανάγκες των νοικοκυριών του χωριού . Ήταν μια τέχνη που απαιτούσε υπομονή και μαστοριά .
Ο θείος μου, ο παπα – Χρήστος Γκάιτατζης μού περιέγραφε τον τρόπο με τον οποίον οι πρόγονοί μας παρήγαγαν το ξυλοκάρβουνο και απαιτούσε προσοχή και τεχνογνωσία .
Οι καρβουνιάρηδες σκέπαζαν τα ξύλα με χώμα μέσα σε ειδικά καμίνια , για να μην παίρνει αέρα από πουθενά. Τα καμίνια ήταν σκεπαστές κατασκευές από χώμα και πέτρα και το ξύλο καιγόταν αργά και σταθερά .Το καμίνι αυτό το θερμαίνανε , το ξύλο καιγότανε χωρίς οξυγόνο και εξατμιζόταν από αυτό το νερό και έτσι μετατρέπονταν σε ξυλοκάρβουνο.Ήνεραν να υπολογίζουν τον χρόνο και τη θερμοκρασία με ακρίβεια , χωρίς να έχουν ρολόγια και θερμόμετρα ,μόνο με την εμπειρία τους και την όσφρησή τους .
Οι πιο ξακουστοί καρβουνιάρηδες ήταν οι Αγαλανιώτες , από το Άκαλαν της Τσατάλτζας της Ανατολικής Θράκης . Ο παππούς μου, ο Θανάσης ο Γκάιτατζης με τον αδελφό του τον Αλέξανδρο και τον Αριστείδη βοηθούσαν τον μπαμπά τους στα «τουλμούκια», όπως έλεγαν τον τόπο που σκέπαζαν τα ξύλα στο χωριό τους Άκαλαν της Τσατάλτζας της Ανατολικής Θράκης.
Ήταν καλοί καρβουνιάρηδες και πήγαιναν μαζί του στην Πόλη να πουλήσουν το κάρβουνο στους γιαουρτχανέδες , τα εργαστήρια που έφτιαχναν γιαούρτια , κρέμες και γλυκίσματα .
Για τους καρβουνιάρηδες Αγαλανιώτες κυκλοφορούσαν από στόμα σε στόμα πολλές ιστορίες σχετικά με την παραγωγή του κάρβουνου .
Τούς ονόμαζαν «χορομπίλιες « γιατί περίμεναν γύρω από το «τουλμούκκ» να γίνει το κάρβουνο και έπιναν το ούζο τους . Εκεί «έπιαναν « και τα θρακιώτικα τραγούδια τους και έπαιζε ο μπαμπάς τους την γκάιντα , το μουσικό όργανο του τόπου τους. Το επίθετό τους Γκάιτατζης προήλθε από τον πατέρα τους Βασιλικό που έπαιζε γκάιντα .
Η παραγωγή ξυλοκάρβουνου δεν ήταν μόνο μια πρακτική διαδικασία αλλά και μια ευκαιρία για να σμίξουν και να διασκεδάσουν όλοι μαζί .
Αυτές οι ιστορίες μας θυμίζουν την δημιουργικότητα και την ευρηματικότητα των προγόνων μας που κατάφεραν να επιβιώνουν στις δυσκολίες .
Έτσι λοιπόν εύρισκαν τρόπους με το έξυπνο μυαλό και την εφευρετικότητά τους να πορεύεται το νοικοκυριό τους !
Ελένη Τσιφτσόγλου
Έτος 2023