Οι Δρόμοι που μας Ένωσαν . Το Παλαιό Γυναικόκαστρο
Προς τον βορρά, λίγο πιο πάνω από το χωριό μας Νέα Δήμητρα , απλώνεται το Παλαιό Γυναικόκαστρο. Ένας τόπος λιτός, με ρίζες βαθιές, γαντζωμένες στα θεμέλια της βυζαντινής μνήμης, λες κι η Ιστορία έχει αφήσει εκεί, στις πέτρες και στα χώματά του, τις πατημασιές της. Το χωριό αυτό δεν ξεφύτρωσε απ’ το πουθενά. Είναι συνέχεια και επιστροφή. Συνέχεια , γιατί προέρχεται από κάτι παλιότερο, που κουβαλά την ιστορία του ,έχει ρίζες . Και επιστροφή , καθώς η εγκατάσταση σε αυτόν τον τόπο ,το Παλιό Γυναικόκαστρο , ήταν μια επιστροφή στην ιστορική τους πατρίδα ,την Ελλάδα ,έστω κι αν δεν ήταν ο γενέθλιος τόπος τους .
Οι πρώτοι του κάτοικοι ,οι αληθινοί θεμελιωτές του, ήρθαν από μακριά, πολύ μακριά. Από τον Πόντο. Πέρασαν από το Πεπερέκ και το Τοροσκώφ του Καυκάσου, κουβαλώντας στις πλάτες τους μια οδύσσεια δίχως τέλος. Οι παλαιές πατρίδες, εκεί γύρω από το Καρς, τότε ρωσικό και σήμερα τουρκικό, τους έδωσαν προσωρινό καταφύγιο μετά τον Ρωσοτουρκικό πόλεμο του 1877–78, όταν η Αργυρούπολη του Πόντου έσβηνε σιγά-σιγά από τον χάρτη των ζωντανών ελληνικών κοινοτήτων.
Το 1913, δώδεκα οικογένειες ξεκίνησαν το ταξίδι για την Ελλάδα. Έφτασαν στην Καβάλα. Το 1914, άλλες σαράντα πέρασαν από τις Σέρρες. Μα η τύχη δεν τους ήθελε ακόμη σίγουρους. Ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος τους ξανάστειλε πίσω και το πλοίο τους αποβιβάστηκε στο Μπατούμι της Γεωργίας. Εκεί, δυο τουρκικά πολεμικά τους καταδίωξαν και τους έσπρωξαν ακόμα πιο μακριά ,στο Τουαψέ της Ρωσίας. Το 1922, σχεδόν δέκα χρόνια περιπλάνησης και αγωνίας, η Μικρασιατική Καταστροφή και η Ανταλλαγή των Πληθυσμών τούς έφεραν οριστικά στην ελληνική γη.
Και βρήκαν τον τόπο τους κάτω από τη σκιά ενός βράχου απόκρημνου, που φιλοξενεί το βυζαντινό Γυναικόκαστρο. Ένα φρούριο που έχτισε ο Ανδρόνικος Γ΄ Παλαιολόγος (1328-1341) ,τον καιρό της δόξας και των αγώνων του Βυζαντίου. Εκεί, στο Αβρέτ-Χισάρ, το «Κάστρο των Γυναικών», οι Πόντιοι ρίζωσαν ξανά.
Δίπλα τους, εγκαταστάθηκαν και λίγες οικογένειες Σαρακατσάνων, λιγοστές μεν, αλλά κομμάτι κι αυτές της τοπικής ζωής.
Όσοι ήρθαν, δεν ήρθαν με πλούτη , με ψυχή ήρθαν. Και μ’ αυτή τη ψυχή άνοιξαν αυλάκια, φύτεψαν χωράφια, φρόντισαν ζώα , σπούδασαν παιδιά. Με τη γεωργία και την κτηνοτροφία έστησαν στέγες, έστησαν σχολείο, έστειλαν τα παιδιά τους σε πανεπιστήμια. Ήταν μακρινά τα χωριά τους, φτωχικά τα σπιτικά τους , μα είχαν καρδιά μεγάλη. Έγιναν γιατροί, δικηγόροι, γεωλόγοι, οικονομολόγοι. Ξεχώρισαν , όχι γιατί ήθελαν να φανούν, αλλά γιατί δεν μπορούσαν αλλιώς.
Θυμάμαι τη γιαγιά μου να λέει πως η Πόντια μάνα του διπλανού χωριού έστελνε το παιδί της να σπουδάσει , φορώντας η ίδια ένα γαλότσι και ένα παπούτσι . Δεν νοιαζόταν για στολίδια και λούσα . Δεν είχε τίποτα, μα ήθελε το παιδί της να τα έχει όλα. Το μόνο που την ένοιαζε ήταν να προκόψει το παιδί της στα γράμματα , να σπουδάσει . Έτσι, η μάνα έγινε σύμβολο, μορφή ιερή, ακάματη και γενναία και μεγάλωσε γενιές.
Με το χωριό αυτό ,το Παλαιό Γυναικόκαστρο, είχαμε δεσμούς παλιούς. Οι παλαιότεροι ίσως είχαν απλώς επαφές, μα εμείς, οι νεότεροι, φτιάξαμε φιλίες. Στο ίδιο λεωφορείο πηγαίναμε γυμνάσιο και λύκειο, μοιραζόμασταν τα ίδια όνειρα, τα ίδια τετράδια. Ο αείμνηστος Θεόδωρος με βοηθούσε στα μαθηματικά, συμμαθητής και φίλος. Στο σχολείο γνώρισα τη Σοφία, την Αγάπη, την Αντωνία, τη Μαριάννα, την Τάση, την Αναστασία, τη Δέσποινα, την Αγγέλα, τη Χαρούλα, τη Δώρα, τον Γιάννη, τις αδελφές Αγαθαγγελίδου –η μία χάθηκε άδικα, όπως κι ο Θεόδωρος, κι ο Άρης, ο Σπύρος, ο Σάββας, ο Νίκος, ο Γιώργος, ο Κώστας και ο αξέχαστος Μανώλης .
Και τα βράδια, τα αγόρια από το Παλαιό περνούσαν από τη Νέα Δήμητρα , ήταν το συνηθισμένο δρομολόγιο της καρδιάς. Κι όπως γίνεται σ’ αυτά τα μέρη, κάποιοι έγιναν γαμπροί στο χωριό μας.
Αργότερα, ως εργαζόμενη στον τομέα της Υγείας, ξανάσμιξα με φίλες και γνωστές ,τη Δέσποινα, τη Χρύσα, τη Ρένα, τη Γιάννα. Όλες άξιες νοσηλεύτριες , όλες γεννημένες να φροντίζουν.
Το όνομα του χωριού τους, Παλαιό Γυναικόκαστρο, μου φαίνεται άδικο. Η ονοματοδοσία τους , θα πω ότι ήταν άκαιρη . Τι θα πει “Παλαιό” και “Νέο”; Δεν υπάρχει παλιό ή νέο , όταν μιλάμε για ψυχές. Στην περίπτωση των χωριών μας , είναι μόνο “Νέο”. Είναι όλα νέα, όλα ζωντανά.
Και το δικό μας όνομα είναι μόνο Νέα Δήμητρα . Είναι αιώνιο το όνομά του , όπως και οι σχέσεις που μας ενώνουν.
Στους διαδρόμους του χρόνου, στις αυλές του σχολείου και στους χωμάτινους δρόμους της εφηβείας μας, τα παιδιά των δύο χωριών έγιναν φίλοι . Αυτό το συναισθηματικό δέσιμο κρατιέται για χρόνια . Ήμασταν παιδιά προσφύγων ,που έμαθαν να χτίζουν ζωή από τις στάχτες και τα χωριά μας κουβαλούσαν τον ίδιο καημό , ριζωμένο στο χώμα και στη μνήμη .
Κι όσο εμείς, οι νεώτεροι ,φτιάχναμε φιλίες ,έρωτες και δεσμούς , ξέραμε πως δεν ξεκινούσαμε από το μηδέν . Πίσω μας ήταν οι παλιοί ,που ήδη είχαν ανοίξει τους δρόμους . Γι’ αυτό, όσο και αν αλλάζουν οι καιροί ,ένα είναι βέβαιο . Οι δρόμοι που μας ένωσαν ήταν μνήμης και αγάπης .
Κι αν καμιά φορά τους λέγαμε «παλιατζούρες» …για πείραγμα ήταν…Από αγάπη !
Ελένη Τσιφτσόγλου
Έτος 2023