Οι ανθισμένοι μπαχτσέδες της Νέας Δήμητρας
Σε αυτό το χρονοταξίδι που ξεκινήσαμε, δεν μπορούμε να μην κάνουμε αναφορά στις όμορφες γειτονιές τού χωριού μας,
Τής Νέας Δήμητρας.
‘Έχω πει ότι εδώ στο χωριό μας δεν υπάρχουν αριστοκρατικές γειτονιές αλλά υπάρχουν αριστοκράτισσες νοικοκυρές !
Τα ςπίτια ήταν πάντα φρεσκοβαμμένα και οι μπαχτσέδες είχαν τα πιο όμορφα λουλούδια.
Τα οπωροκηπευτικά τους και τα ντολμαλίκια οι Νεοδημητριώτες τα καλλιεργούσαν στα χωράφια τους , συνήθως στις» Πρώτες» που ήταν τα χωράφια με καλό χώμα και νερό.
Ήταν νοικοκυραίοι οι Νεοδημητριώτες και έβαζαν απ’ όλα τα λαχανικά , που θα εφοδίαζε το καθημερινό τους τραπέζι !
Μπροστά στα σπίτια τους ήταν οι μπαχτσέδες με τα λουλούδια . Στόλιζαν πολύ τους μπαχτσέδες τους .
Οι νοικοκυρές είχαν αγάπη για τα λουλούδια και την έδειχναν . Στολισμένες αυλές με ωραία λουλούδια και στολισμένα βάζα στο σπίτι .
Οι μεταλλικοί «ντενεκέδες» έκρυβαν μέσα τους πολύ μεράκι και αγάπη και φυτεύονται τα πιο όμορφα λουλούδια !
Έβλεπες γυναίκες Νεοδημητριώτισσες με κλαδιά από λουλούδια για φύτεμα . Από την μία γειτονιά στην άλλη .
‘Ας πάμε να αναζητήσουμε ξανά , τα πιο λατρεμένα μας λουλούδια ,φυτά και δέντρα που φύτρωναν στο χωριό μας Νέα Δήμητρα και το ομόρφαιναν .
Την τιμητική θέση στους μπαχτσέδες της Νέας Δήμητρας είχαν τα ζουμπούλια (υάκινθοι), τα ζαμπάκια, (νάρκισσοι ή μανουσάκια),οι βιόλες ή βιολέτες, οι» δεντρόγιες « που ήταν οι κίτρινες βιολέτες και οι κατηφέδες .
Αυτά είναι τόσο μοσχομυριστά και το άρωμά τους είναι συνδυασμένο με τα αρώματα τής κάθε γειτονιάς !
Τα απογεύματα κοντά στο σούρουπο οι γυναίκες κάθονταν στις αυλές τους και απολάμβαναν την παρέα τής γειτονιάς και των αγαπημένων προσώπων.
Θυμάμαι το ψηλό κυπαρίσσι στού Χριστόφορου Τσαλικίδη και την μεγάλη ασπρισμένη με ασβέστη πέτρα , που μάς προσέφερε ανάπαυση.
Όλη η γειτονιά ήταν εκεί όπως η νοικοκυρά του σπιτιού η γιαγιά Γιωργιά, η γιαγιά Αλεξάνδρα ,η γιαγιά Βασώ , η γιαγιά Τσάκαινα .
Απέναντι στην αποθήκη τής Ένωσης Συναιτερισμού , εμείς τα παιδιά παίζαμε κάτω από τις ακακίες, που όταν άνθιζαν μοσχομύριζε ο τόπος.
Όταν έπεφταν τα άνθη τους, δημιουργούσαν ένα λουλουδένιο χαλί και βρισκόμασταν πάντα εκεί πάνω με τα παιγνίδια μας .
Τα δεν δεντρα που φύονταν στις αυλές ήταν τα πεύκα, οι λεύκες, οι αχλαδιές, οι αμυγδαλιές ,οι δαμασκηνιές , οι ροδιές οι αβραμπουλιές (κορόμηλα) και ζερντελιές (βερυκοκκιές) που είχαν όλα τα σπίτια.
Με τους καρπούς των οπωροφόρων οι νοικοκυρές μανούλες μας έφτιαχναν κομπόστα και μαρμελάδα, αν βέβαια έμεναν πάνω στο δέντρο !
Γιατί εμείς τα παιδιά είμασταν όλη μέρα «τσαγκαρωμένοι» ανεβασμένοι σάν τα κατσικάκια στα κλαδιά τους και τρώγαμε τούς καρπούς ,ακόμη και άγουρους .
Τώρα σκέφτομαι γιατί μάς τρόμαζαν οι γονείς μας να μην τρώμε τα φρούτα από τα δέντρα, γιατί θα πονέσει η κοιλιά μας!
Υποψιάζομαι γιατί συνέβαινε αυτό ! Γιατί εμείς δεν αφήναμε τίποτε!
Θυμάμαι τα κυδώνια στην αυλή τού μπάρμπα Λεγώνν του Καλφόπουλου Λεωνίδα !
Και στο μυαλό μου έρχεται η αυλή τής θείας μου τής Νούλας τού Γκάιτατζη που δίπλα στην πέτρινη βρύση ήταν η κυδωνιά.
Το φθινόπωρο έδινε τούς χρυσοκίτρινους καρπούς της , σάν θησαυρούς .
Χόρταινε όλη η γειτονιά με τα κυδώνια και πόσο ωραία γλυκά τού κουταλιού γευθήκαμε.
Η θεία Νούλα ήταν χρυσοχέρα !
Θυμάμαι και την κυδωνιά στού Πλαταρά του Γιάννη και στής θείας Ελενιώς τού Λιονταρή.
Στην αυλή τού πατρικού μου σπιτιού ήταν αβραμπουλιά , ζερντελιά ασκαμνιά και συκιά που
Έκαμνε πολύ νόστιμα σύκα .
Από αυτά γεύονταν όλη η γειτονιά και τα τρώγαμε κατευθείαν από το δέντρο .
Στην αυλή τού θείου Νίκου Πραξιγά από την μεριά του δρόμου ήταν μια ακακία Κωνσταντινούπολης λεγόμενη με φούξια και κίτρινα άνθη, με μεταξένια υφή και ομορφιά επιβλητική.
Από την άλλη πλευρά τής αυλής του είχε κυδωνιά , βυσσινιά και κληματαριά.
Όταν άνθιζαν η βυσσινιά και η κυδωνιά ήταν σάν νυφούλες !
Πιο κάτω στην αυλή τού κάτασπρου σπιτιού τής γιαγιάς Καλλιόπης τού Στεργάκου ήταν στην σειρά ντενεκέδες ασπρισμένοι με ασβέστη και μέσα φυτεμένες οι «πάπιες».
Ήταν καταπράσινες με μεγάλα φύλλα που έβγαζαν από μέσα έναν κρίνο , μάλλον ήταν ένα είδος κρίνου !
Μια εντυπωσιακή ασκαμνιά ήταν στο σπίτι τού Μάρογλου που έκανε μεγάλα νόστιμα μούρα .
Η θεία Φωτεινιώ μάς φώναζε πάντα και μάς πρόσφερε .
Στην αυλή τής Κεράνας τού Κημ ήταν κατιφέδες. Αυτό το λουλούδι ήταν παραδοσιακό σύμβολο του μπαχτσέ των γιαγιάδων μας.
Με κίτρινα ,πορτοκαλί, κεραμιδί άνθη συνέθεταν μια ομορφιά .
Δεν υπήρχε μπαχτσές Νεοδημητριώτικος χωρίς κατηφέ !
Στην αυλή τής Ελευθερίας Γκόγκου βλέπαμε πολλά λουλούδια . Διάφορα είδη λουλουδιών με ωραίες μυρωδιές .
Θυμάμαι τις «φλόγες’’ σε διάφορα χρώματα και τις «σαρδελιές « ( τα γεράνια) κόκκινα ,άσπρα ρόζ, φούξια ,να κρέμονται στα κάγκελα .
Στης θείας Σταθούλας τού Γκόγκου ήταν οι καταπράσινοι πόθοι, που κρέμονταν από τις γλάστρες .
Στής θείας Μαρίκας τού Γκάιτατζη απολαμβάναμε την μυρωδιά από πολλές ποικιλίες γαρυφαλλιάς .
Άσπρα, κόκκινα, ρόζ γαρύφαλλα έδιναν όλο το άρωμά τους και μάλλον τις αγαπούσε τόσο πολύ , γιατί και το όνομα τής κόρης της , είναι Γαρυφαλλιά , που το πήρε από την πρόγιαγιά της .
‘Ααααα να σάς πω ότι και η μαμά μου είχε λουλούδι «Ελενίτσα», πάντα !
Τιμή για εμένα την Ελένη της !
Η Ελενίτσα της είχε κόκκινα ανθάκια και έμοιαζε με την αμπαρόριζα , που την είχαν πολλές νοικοκυρές στις γλάστρες .
Τα φύλλα της τα έβαζαν για άρωμα ,στα γλυκά τού κουταλιού.
Πλατάνια δεν είχαμε πολλά.
Μια μεγάλη συστάδα πλατανιών ήταν στού Αντώνη τού Αρβανιτίδη, που πρόσφεραν απλόχερα την σκιά τους σε αυτούς που κάθονταν από κάτω.
Θυμάμαι το πηγάδι κάτω από τα πλατάνια που έδινε γάργαρο νερό και ο χώρος συνδύαζε δροσιά και σκιά !
Πλατάνια επίσης υπήρχαν και στην αυλή τού αδελφού τού Αντώνη, τού Γιώργου Αρβανιτίδη, δίπλα στο Αγροτικό Ιατρείο μας , που έδιναν φυσική άφθονη σκιά και δροσιά .
Στην αυλή τής γιαγιάς μου Δαφνιώς ήταν ένα δέντρο «Δάφνη», που έδινε τα φύλλα της για να μοσχομυρίζει τα φαγητά !
Μια μεγάλη ασκαμνιά, μια ροδιά και από την άλλη πλευρά αμυγδαλιά, αβραμπουλιά, δεντρόγιες και ρόζ τριανταφυλλιά αναρριχώμενη.
Πάντα περιμέναμε ‘ πώς και πώς’ να ανθίσει τον Απρίλιο ,για να σκορπίσει το άρωμά της.
Τότε η μαμά μου έκαμνε με τα ροδοπέταλά της το γλυκό τού κουταλιού , το τριαντάφυλλο.
Αυτό θα γέμιζε τα γιάλινα βάζα , για να προσφερθεί στον μουσαφίρη .
Αυτό θα πρόσφερα κι εγώ στις φίλες μου, για την γιορτή μου τον Μάιο !
Η γιαγιά μου ξέραινε στον ήλιο τα αβράμπουλα , τα ζέρντελα και τα σύκα , για να κάνει κομπόστα (χοσάφ) με σταπίδες ( σταφίδες) τις χειμωνιάτικες μέρες .
Στον μπαχτσέ τής γιαγιάς Σμαραγδής τού Αβραμίδη , χαιρόσουν να κάθεσαι.
Πολλά δέντρα υπήρχαν και λογής –λογής λουλούδια .
Εδώ επικρατούσε η τάξη και υπήρχαν παρτέρια και «βραγιές» φτιαγμένα με κεραμίδια .
Όλα ήταν βαμμένα με « ώχρα» ή ασβέστη και εδώ καθίσουν και τα μάτια σου απολάμβαναν την ομορφιά !
Υπήρχαν «σκυλάκια « σε διάφορους συνδυασμούς, σαρδελιές , «μαστιχιές» ξαδελφάκια τού γερανιού, πανσεδάκια , κατηφέδες , πάπιες , κρινάκια !
Απέναντι σχεδόν ήταν η αυλή τού Μαρμαρίδη .
Ανέβαινες δύο -τρία πέτρινα σκαλάκια και έμπαινες στην αυλή.
Μια μεγάλη ασκαμνιά σε καλωσόριζε και τα καρεκλάκια ήταν έτοιμα για όλους .
Η παρέα τού Κωνσταντίνου Μαρμαρίδη και τα αστεία του με την γυναίκα του Μαρμαρίδαινα ,τραβούσε πολλές «γειτονεύτρες».
Στα σκαλιά τού μπαλκονιού του ήταν πολλές γλάστρες σε «ντενεκέδες» καλοβαμμένους με χρώμα γαλάζιο και μέσα ορτανσίες με μεγάλα λουλούδια .
Πιο πέρα το μπαλκόνι τής θείας Τασούλας τού Γκοτζίδη ήταν γεμάτο με γιγάντια φυτά ,»δράκαινες»με μεγάλα ,εντυπωσιακά φύλλα.
Στην αυλή τής θείας Θέκλας τού Καλλιόγλου ήταν πήλινες γλάστρες με ωραίες βιγόνιες.
Πιο πάνω στής θείας Φυλλίτσας τού Παρπαρά τα «βασιλικά’ ήταν μέχρι και κάτω στο έδαφος φυτεμένα και μοσχομύριζε ο τόπος όλος .
‘Ας πάω και σε άλλη γειτονιά , γιατί με περιμένουν !
Και τι δεν θα έδινα να βρεθώ στην αυλή τής Κεράνας τού Σταματιάδη ,όπως την θυμάμαι !
Σκουλαρικιές με πολύχρωμα άνθη , κρεμαστά σαν σκουλαρίκια ,αηδημητριάτικα (χρυσάνθεμα) που περιμένουν τον χειμώνα για να ανθίσουν. Α
Αναρριχώμενες τριανταφυλλιές σε ένα μικρό σπιτάκι ,πνιγμένο στα λουλούδια !
Και απέναντι στής θείας Φωτίκας τού Σταματιάδη, η ίδια πανδαισία χρωμάτων και αρωμάτων !
Ορτανσίες, βιγόνιες, ροδοδάφνες έκρυβαν το μικρό σπιτάκι !
Περνώντας από το διώροφο σπίτι τής θείας Ειρήνης τού Μαρθάκκ, βλέπουμε τις μαστιχιές, να κρέμονται από τις γλάστρες .
Στο σπίτι τής θείας Σοφίας τού Μαλγαρίδη ο μπαχτσές της κλέβει την παράσταση !
Αγριοπανσεδάκια και ωραιόφυλλα με μωβ και λαδί χρώμα. Σε αυτόν τον μπαχτσέ έβρισκες όλα τα είδη των παραδοσιακών λουλουδιών τής Νέας Δήμητρας!
Και στής γιαγιάς Λαμπρινής τού Τσιφτσή οι μενεξέδες (γιούλια ή βιόλες ή βιολέτες), σε προκαλούσαν να σταθείς και να τούς θαυμάσεις !
Δεντρολίβανο μοσχομυριστό. Με μπλέ αρωματικά ανθάκια, στην αυλή τής θείας Αθηνάς τού Καλφόπουλου.
Εδώ είχε και κυπαρίσσια ψηλά ,που θάρρευες ότι θα τρυπήσουν τον ουρανό !
Στο διώροφο σπίτι τής θείας Παναγιώτας τού Καλφόπουλου οι κρίνοι μπερδεύουν τα χρώματά τους ! Είναι λιλά, σκούροι μώβ και άσπροι !
Πιο πέρα, στην αυλη τής Μαρίας τού Παναγιωτίδη τής Καλής , οι ακακίες έστησαν τον χορό τους και τα άνθη τους κρέμονται σαν τσαμπιά. Οι φτέρες ξεχύθηκαν από τα κάγκελα, με τα μακρυά φύλλα τους.
Το «ωρολογάκι « ένα αναρριχώμενο φυτό ,που πραγματικά έμοιαζε με ρολόι, κάλυπτε την περίφραξη τής θείας Ευθυμίας τού Θεοκλή.
Εμείς τα παιδιά τα κόβαμε και τα περιεργαζόμασταν.
Στην αυλή τής θείας Λαμπρινής τού Αλμπανίδη το αγιόκλημα , έβγαζε την μεθυστική μυρωδιά του .
Τα πολύχρωμα λουλούδια του είχαν ένα ελκυστικό άρωμα και ήθελες να κάθεσαι δίπλα του και να ονειρεύεσαι !
Στην άκρη τής αυλής τής θείας Νούλας τού Γκάιτατζη ήταν το παχύφυλο, που τα φύλλα του χρησίμευαν στα τραύματα και ξεφύτρωναν ανάμεσα στις πρασινάδες ζουμπούλια μοσχομυριστά !
Στο όμορφο πάντα βαμμένο με ασβέστη και γαλάζια μπογιά σπίτι , που έμενε η θεία Φωτίκα τού Κυριακίδη ήταν οι «έρωτες», η πρασινάδα που δεν μαραίνονταν ποτέ και κρέμονταν από τα μικρά πεζούλια των παραθύρων τού σπιτιού της .
Το σπίτι τής θείας Ζήλας τής Τσαλικίδου το σκέπαζαν οι πασχαλιές, που έδιναν το άρωμά τους σε όλη την γειτονιά . Και έλεγα Πασχάλης – πασχαλιές !
Τώρα θυμήθηκα ! Πασχαλιές είχε και στην αυλή τής Ασημάκαινας και στής γιαγιάς μου Δαφνιώς και τής Θεοκλινής του Κερέμ
Στην αυλή τής θείας Κατίνας τού Εσκιόγλου θαυμάζαμε τις πολύχρωμες ντάλιες που ήταν κόκκινες, κίτρινες, φούξιες .
Τα σπαράγγια και οι «αράχνες», στόλιζαν το μπαλκονάκι τής θείας Σμαρούλας τού Εσκιόγλου.
Οι εντυπωσιακές τριανταφυλλιές ήταν στον μπαχτσέ τής θείας Φινιώς τού Σοαντζόγλου και τής θείας Φούλας Μήττα και δεν άφηναν κανέναν αδιάφορο !
Όλοι έχουμε καθήσει σε έναν μπαχτσέ…..»μισαφίρισσες» και «γειτονεύτρες και όλα τα λουλούδια μάς πρόσφεραν χρώμα και άρωμα.
Γέμιζαν τον χώρο με την ομορφιά τους.
Ήταν τα φυτά με τον αέρα μιάς άλλης εποχής !
Ξαναζούμε με νοσταλγία τις στιγμές, μέσα από τα λουλούδια και τα αρώματα των φυτών, που όλοι αγαπήσαμε.
Η μυρωδιά τού αγιοκλήματος, τού ζουμπουλιού, τού τριαντάφυλλου ,έντονη , μεθυστική !
Όλοι έχουμε θαυμάσει σε αυτές τις αυλές, το υπέροχο πέταγμα τής πεταλούδας από το ένα λουλούδι στο άλλο, κάτω από το φώς τού ήλιου !
Και οι πεταλούδες αυτές συμπλήρωναν ιδανικά τα συναισθήματα αισιοδοξίας και χαράς ,που νοιώθαμε.
Και να μην ξεχάσω να αναφέρω, την υπέροχη μυρωδιά τού φρεσκοκομμένου τριφυλλιού, που απλωνόταν στο χωριό, όταν οι μπαμπάδες μας θέριζαν το τριφύλλι στον κάμπο ! Όταν το τριφύλλι θεριζόταν ο αέρας γέμιζε με το γλυκό φρέσκο άρωμα του χορταριού που έμοιαζε να αγκαλιάζει όλο το χωριό .
Μα ήταν τόσο γνώριμη αυτή η μυρωδιά ! Αυτή η μυρωδιά διατηρείται στις δικές μας μνήμες μας που ζήσαμε κοντά στην φύση !
Ελένη Τσιφτσόγλου
Έτος 2023
.
.