Γενεαλογικά.
Οικογένεια Δανδάκη.
Η Λαμπρινή Διλγιράκη και ο Γιώργος Δανδάκης κοίταξαν για τελευταία φορά ,το 1916 ,τον τόπο τους και πιασμένοι από το χέρι προχωρούσαν προς το λιμάνι . Δεξιά του ποταμού Τούντζα ,τον ποταμό που μαζί με άλλους σχηματίζει τον μεγάλο ποταμό Έβρο , βρισκόταν το χωριό της Λαμπρινής ,οι Καρυές. Η Λαμπρινή γεννήθηκε εκεί στις 12 Απριλίου 1881. Οι Καρυές είχαν πάρει το όνομά τους από τα πολλά δέντρα καρυδιών ,που γέμιζαν τα λιβάδια τους . Καρυές για τους Έλληνες , Κόζουλτσα για τους Οθωμανούς και Ορέσνικ για τους Βούλγαρους .
Αριστερά του απλωνόταν ένα άλλο χωριό ,το Μουραδανλή , ο τόπος που γεννήθηκε και μεγάλωσε ο Γιώργος Δανδάκης . Ένας τόπος με πολλά δάση και νερά ,που τον αποκαλούσαν Μικρή Ελλάδα .
Ήταν η Ανατολική Ρωμυλία ,ένα κομμάτι της Βόρειας Θράκης .Σε αυτό το όμορφο φυσικό τοπίο γνωρίστηκε η Λαμπρινή με τον Γιώργο. Τα χωριά τους ήταν στην Οθωμανοκρατούμενη Βουλγαρία, που άκμαζε ο Ελληνισμός. Ήταν ένας ακμαίος ελληνικός χώρος με έντονη οικονομική και πολιτιστική δραστηριότητα.
Αλλά η Λαμπρινή και ο Γιώργος δεν είχαν άλλη επιλογή . Οι καιροί άλλαζαν , οι συγκρούσεις μεταξύ εθνοτήτων ήταν συχνές και αυτοί ήθελαν να χτίσουν μια ζωή μακριά από τον φόβο . Ο δρόμος τους δεν ήταν μοναδικός . Χιλιάδες Έλληνες της Θράκης και της Ανατολικής Ρωμυλίας αναζητούσαν τότε διέξοδο προς τη Δύση .
Οι Ελληνικοί πληθυσμοί της Ανατολικής Ρωμυλίας εκδιώχθηκαν σε διαφορετικά κύματα ,αλλά με τη συνθήκη του Νεϊγύ (1919),οι εναπομείναντες Έλληνες υποχρεώθηκαν σε ανταλλαγή πληθυσμών. Έτσι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους και να εγκατασταθούν σε περιοχές της Ελλάδας. Η Βουλγαρία όταν ανακήρυξε την ανεξαρτησία της, προσάρτησε την Ανατολική Ρωμυλία στο κράτος της .
Για τον Γιώργο και την Λαμπρινή η Αμερική ήταν το νέο όνειρο , η γη της ευκαιρίας. Αλλά πριν φτάσουν εκεί, πέρασαν από δρόμους γεμάτους αγώνα .
Παντρεύτηκαν στις 3 Ιανουαρίου 1905 στον τόπο τους , προσπαθώντας να στεριώσουν, όμως ο κόσμος γύρω τους γινόταν και πιο εχθρικός . Ο εθνικισμός φούντωνε και η θέση των Ελλήνων γινόταν επισφαλής. Τα νέα από την Αμερική έλεγαν πως υπήρχε δουλειά , προοπτική , μια νέα αρχή . Για να φτάσουν όμως εκεί υπήρχαν μεταναστευτικοί νόμοι των ΗΠΑ, με την μετανάστευση ανοικτή αλλά υπό προϋποθέσεις. Τα εισιτήρια ήταν ακριβά και όταν έφταναν περνούσαν από ιατρικές και νομικές εξετάσεις στο νησί Έλις στη Νέα Υόρκη.
Όταν το 1916, επιβιβάστηκαν στο πλοίο για Νέα Υόρκη, άφησαν πίσω τους μια πατρίδα που γινόταν όλο και πιο ξένη .Ο ωκεανός ήταν άγνωστος και τρομακτικός ,μα μπροστά τους απλωνόταν μια ζωή που δεν είχαν ζήσει ποτέ .
Τον Σεπτέμβριο του 1916 έφτασαν στη Νέα Υόρκη και ο θόρυβος της πόλης ήταν εκκωφαντικός. Τα ελληνικά ακουγόντουσαν στις συνοικίες ,στα μικρά μαγαζιά ,στις εκκλησίες . Η Λαμπρινή προσευχόταν στο μικρό ελληνικό εκκλησάκι της West Third Street, κρατώντας σφιχτά ένα κομμάτι από το πατρικό της σπίτι , μια μικρή εικόνα που είχε φέρει από τις Καρυές . Ο Γεώργιος βρήκε δουλειά κι εκείνη έμεινε στο σπίτι να φροντίζει το πρώτο τους παιδί . Ο Στέργιος γεννήθηκε στο New Hampshire της Αμερικής στις 21/8/1917, σε μια χώρα που οι γονείς τους δεν είχαν μάθει ακόμα να αποκαλούν πατρίδα. Ακολούθησαν οι κόρες τους, η Μαίρη (8/3/1919 –10/11/2001 )και η Στέλλα (4/3/1922-)
Τα χρόνια πέρασαν. Η οικογένεια ρίζωσε στο Οχάϊο,σε μια ελληνική κοινότητα. Όμως η Λαμπρινή δεν ξέχασε ποτέ τις ρίζες της . Μιλούσε στα παιδιά της ελληνικά , μαγείρευε φαγητά της πατρίδας της και τα έμαθε να αγαπούν έναν τόπο που ίσως δεν θα έβλεπαν ποτέ . Ο Στέργιος γεννημένος σε μια χώρα που έδινε ευκαιρίες σε όσους είχαν το θάρρος να τις αρπάξουν ,αλλά απαιτούσε και σκληρή δουλειά . Και ο Στέργιος ήταν από αυτούς ,μαθαίνοντας να ξεπερνάει εμπόδια . Στα χρόνια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, η Αμερική χρειαζόταν μηχανικούς , ανθρώπους που θα μπορούσαν να στηρίξουν τη βιομηχανία και την τεχνολογική της πρόοδο . Έτσι η πορεία του τον έφερε στη NASA και εργάστηκε σε μια από τις πιο προηγμένες επιστημονικές κοινότητες του κόσμου . Αλλά παρά την επιτυχία του ,η σκέψη του ήταν πάντα μοιρασμένη ανάμεσα στον νέο κόσμο και την παλιά πατρίδα ,που ποτέ δεν γνώρισε . Επισκεπτόταν τακτικά τους συγγενείς που εγκαταστάθηκαν στην Ελλάδα , στο χωριό Βαφειοχώρι του Νομού Κιλκίς . Στην Ελλάδα γνώρισε τη Μαριγώ ,μια γυναίκα που είχε ρίζες από το Λαζάρκιοΐ της Επαρχίας Μετρών (Τσατάλτζας) της Νομαρχίας Κωνσταντινούπολης, της Ανατολικής Θράκης. Η Μαριγώ γεννήθηκε 28/4/1929 στο χωριό Νέο Γυναικόκαστρο ( πρώτο όνομα Νέα Δήμητρα )του Νομού Κιλκίς στην Ελλάδα ,όπου εγκαταστάθηκαν οι γονείς της ο Λεωνίδας και η Δέσποινα και μαζί με άλλους πρόσφυγες ίδρυσαν αυτό το χωριό, το 1924.
Η Μαριγώ , μια όμορφη κομμώτρια από τη Νέα Δήμητρα , κοινωνική, με επαφές σε διαφορετικούς κύκλους της κοινότητας, παντρεύτηκε με τον Στέργιο το 1964, στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στη Νέα Δήμητρα. Έγινε η σύζυγος του Στέργιου και η ζωή της πήρε άλλη τροπή . Η Μαριγώ έφυγε μαζί του στη Νέα Υόρκη και εκεί έφερε στον κόσμο το πρώτο της παιδί στις 30/6/1966 ,που του έδωσαν το όνομα του παππού Γιώργου . Μετά την γέννηση του Γιώργου και έγκυος στο δεύτερο παιδί της η Μαριγώ αποφάσισε να γυρίσει στην Ελλάδα. Ήταν σαν να ακολουθούσε έναν αόρατο δρόμο που ξεκίνησαν οι γονείς του πριν μισό αιώνα , αλλά προς την αντίθετη κατεύθυνση. Στην Θεσσαλονίκη της Ελλάδας γεννήθηκε στις 11/4/1970, ο δεύτερος γιος τους ο Λάμπρος, παίρνοντας το όνομά του από την γιαγιά του Λαμπρινή .
Η Μαριγώ εγκαταστάθηκε στη Νέα Δήμητρα, μεγαλώνοντας εκεί τα δύο της παιδιά . Ο Στέργιος , μοιρασμένος ανάμεσα στις δύο πατρίδες του με αυτή τη διπλή ταυτότητα , ένας Έλληνας που γεννήθηκε Αμερικανός ,ένας μηχανικός της NASA ,που μέσα του κουβαλούσε τις ιστορίες μιας προσφυγικής οικογένειας.
Στη μικρή και ήσυχη Νέα Δήμητρα, κάτω από τον ελληνικό ουρανό , μεγάλωσαν ο Γιώργος και ο Λάμπρος Δανδάκης . Η ζωή τους είχε βαθιά φυτεμένες ρίζες στο χώμα της Μακεδονίας ,αλλά η σκιά του πατέρα τους, του Στέργιου, έπεφτε σαν απόηχος από έναν μακρινό κόσμο . Οι επισκέψεις του στη Νέα Δήμητρα ήταν συχνές , όπως και της οικογένειάς του στην Αμερική. Οι επιστολές αλληλογραφίας είχαν μέσα τους την αγωνία του αποχωρισμού ,την προσμονή της επιστροφής ,αλλά και τις λεπτομέρειες της καθημερινότητας στη Νέα Δήμητρα και στην Αμερική.
Τα αγόρια μεγάλωσαν ανάμεσα σε χωράφια και χωμάτινους δρόμους, σε αυλές γεμάτες παιδικές φωνές , με τις ελληνικές παραδόσεις , αλλά και με την αίσθηση ότι κάπου αλλού υπάρχει ένα κομμάτι της δικής τους ψυχής. Πήγαιναν στο σχολείο του χωριού και έκαναν φίλους όλα τα παιδιά του .Αλλά η ζωή πήρε άσχημη τροπή και η μοίρα έδειξε το σκληρό της πρόσωπο . Ο Στέργιος δεν πρόλαβε να δει τα παιδιά του να μεγαλώνουν . Έφυγε νωρίς στα 59 του χρόνια ,ξαφνικά ,τον Ιανουάριο του 1977, όταν ο Γιώργος ήταν 11 ετών και ο Λάμπρος εφτά .Μέσα από τις αφηγήσεις της Μαριγώς, της μητέρας τους , τα παιδιά γνώριζαν για τον πατέρα που γεννήθηκε στην ξένη γη ,που σπούδασε και δούλεψε στη NASA, που κουβαλούσε πάντα μέσα του την Ελλάδα ,παρόλο που η ζωή του ήταν δεμένη με την Αμερική.
Όταν μεγάλωσαν τα δύο αδέλφια βρέθηκαν μπροστά σε μια απόφαση που έμοιαζε σχεδόν αναπόφευκτη. Η μητέρα τους ήξερε ότι η ζωή που ονειρεύτηκε ο Στέργιος γι’ αυτούς δεν περιοριζόταν στα σύνορα του μικρού χωριού . Ο πατέρας τους είχε φέρει στην οικογένεια έναν άλλο αέρα , της επιστήμης και της προόδου της Αμερικής .Έτσι όταν ήρθε η ώρα ,ο Γιώργος και ο Λάμπρος άνοιξαν τα φτερά τους για τον τόπο των μνημών του πατέρα τους .
Η Αμερική ,για εκείνους ,δεν ήταν μια απλώς μια ξένη χώρα. Ήταν οι δρόμοι που περπάτησε ο παππούς τους ,η γιαγιά τους,ο πατέρας τους, οι συγγενείς τους . Ήταν το μέρος όπου θα έγραφαν το δικό τους κεφάλαιο στην οικογενειακή ιστορία .
Η Μαριγώ τους αποχαιρέτησε με την καρδιά βαριά ,αλλά με την πεποίθηση ότι ο κύκλος είχε ολοκληρωθεί .Ο ένας δρόμος ξεκίνησε από την Ανατολική Ρωμυλία και έφτασε στην Αμερική . Ο άλλος πέρασε από τη Νέα Δήμητρα και γύρισε πίσω στον τόπο που οι πρόγονοι πάλεψαν για μια νέα ζωή .
Ο Γιώργος Δανδάκης και ο Λάμπρος Δανδάκης έγιναν γέφυρες δύο κόσμων , της Ελλάδας που τους μεγάλωσε και της Αμερικής που τους περίμενε . Και μέσα τους κουβαλούσαν κάτι από τον πατέρα τους , το ανήσυχο πνεύμα και την ανάγκη να ανακαλύψουν τον κόσμο .
Τα παιδιά του Στέργιου με το επίθετο Δανδάκης ,που είναι υποκοριστικό του “δανδής” που σημαίνει κομψός άνδρας , ζουν στην Αμερική και έχουν κάνει τις οικογένειές τους .
Η Μαριγώ έφυγε από τη ζωή νέα ακόμη,στα 70 της, μια φθινοπωρινή μέρα στις 8 του Οκτώβρη του έτους 1999.
Η επιθυμία του Στέργιου να βρεθεί στη Νέα Δήμητρα δείχνει τη σύνδεσή του με τη γη και την οικογένειά του . Η στάχτη του αναπαύεται στα μνήματα της Νέας Δήμητρας όπως και η αγαπημένη του Μαριγώ .
Έτσι οι Δανδάκηδες είχαν πια αφήσει το σημάδι τους και στις δύο πατρίδες. Στην Αμερική των μεγάλων ονείρων και στη Νέα Δήμητρα της νοσταλγίας .
Έτος 2025