Μέρος 6ο . Μνήμες Χαμένες στην Πατρίδα. Οι Μορφές της Μνήμης
Στη μνήμη των πρώτων εκείνων ψυχών που ξεριζώθηκαν από τα χώματα της Ανατολικής Θράκης, κουβαλώντας σε μπόγους τα λιγοστά υπάρχοντα και στην καρδιά τους την Πατρίδα, απλώνεται ένα πέπλο σιωπής και ευλάβειας.
Η Νέα Δήμητρα δεν ήταν μόνο τόπος εγκατάστασης, αλλά ήταν τόπος ανάστασης. Εκεί ρίζωσαν ξανά, κάτω από τον ίδιο ουρανό, άνθρωποι που είχαν χάσει τα πάντα, μα δεν έχασαν την πίστη τους. Οι γυναίκες με τις μαντήλες τους έγιναν κολώνες του χωριού, οι άνδρες με τα ροζιασμένα χέρια τους ύψωσαν σπίτια, εκκλησιές, μνήμες.
Από αυτούς έμειναν τα ονόματα, λίγες φωτογραφίες και πολλές ιστορίες. Ιστορίες που δεν πρέπει να σβήσουν, γιατί είναι οι ρίζες του χωριού και της ψυχής μας.
*Η Αικατερίνη Τσαλικίδου, γνωστή ως Κατίγκω, γεννήθηκε στο Λαζάρκιοϊ της Τσατάλτζας το 1881. Κόρη του Νικολάου Τσαλκιτζή και της Δέσποινας, ήρθε στη Νέα Δήμητρα χήρα, αφού ο άνδρας της, ο Γιώργης, χάθηκε στα χρόνια της ταραχής του 1913. Με τα παιδιά της ,τον Λεωνίδα, τη Ζωή, τον Μόσχο, τον Ιωάννη και τον Στέφανο, έστησε νέα ζωή σ’ έναν τόπο ξένο. Καντηλανάφτισσα στον ναό του χωριού, η Κατίγκω άναβε το φως της πίστης και της ελπίδας, ακόμα κι όταν το σκοτάδι του πολέμου σκέπασε το σπίτι της. Έζησε τον χαμό όχι μόνο του άνδρα, αλλά και του γιου της Λεωνίδα, στα χρόνια του Εμφυλίου.
*Η Κατίνα Τακίδου, γεννημένη το 1872 στο Άκαλαν της Τσατάλτζας, ήρθε επίσης χήρα του Νικολάου που πέθανε στην Πατρίδα το 1913. Με τα παιδιά της ,τον Δημήτρη, τον Γιώργη και τη Βασιλική Γκόγκου, πάλεψε με τη φτώχεια και τη μοναξιά. Με τα χέρια της έραβε, μαγείρευε, δούλευε τη γη. Έφυγε στα 84 της χρόνια, αφήνοντας πίσω της παράδειγμα δύναμης και αξιοπρέπειας.
*Η Ανθούλα Τεπελή, από το Φανάρι της Σηλυβρίας, κόρη του Αθανασίου και της Βασιλικής, ήρθε με τον άνδρα της, τον Γρηγόρη. Από το ίδιο χώμα γεννημένοι, το 1888, έφεραν στη Νέα Δήμητρα τα όνειρα μιας νέας ζωής. Απέκτησαν τέσσερα παιδιά, μα η μοίρα στάθηκε σκληρή καθώς Γρηγόρης πέθανε νωρίς, κι εκείνη έμεινε να τα μεγαλώσει μόνη. Η Ανθούλα ήταν η γητεύτρα του χωριού, μια γυναίκα που γνώριζε τα βότανα και τις ψυχές, που θεράπευε με λόγια και άγγιγμα. Πέθανε στα 80 της χρόνια, μα η φήμη της έμεινε ζωντανή.
*Ο Θεόφιλος Τατάρογλου, γιος του Μιχάλη και της Λεβαντής, από το Φανάρι της Σηλυβρίας, γεννημένος το 1885, ήρθε με τη σύζυγό του Ζωή, κόρη του Αναστασίου Αντρουνάκη και της Δόμνας, γεννημένη το 1890 στους Δελλιώνες. Απέκτησαν τρία παιδιά και προσπάθησαν να ριζώσουν. Όμως τα χρόνια του Εμφυλίου πήραν τον Θεόφιλο και η Ζωή έμεινε μόνη να φυλάει μνήμη και παιδιά.
*Ο Νικόλαος Τσιφτσόγλου, γιος του Ευστρατίου και της Ελένης, γεννημένος στο Όκλαλι το 1887, ήρθε με τη γυναίκα του Κερανιώ, γεννημένη το 1890 , κόρη του Αναστάση Στεργιάδη και της Μαργιόρας και την κόρη τους Μαρία. Ήταν από τις οικογένειες που ξανάστησαν τη ζωή τους από το μηδέν, με υπομονή και πίστη.
*Ο Σπύρος Τσαλικίδης, γιος του Παναγιώτη και της Σμαραγδής, γεννημένος το 1875 στο Λαζάρκιοϊ, ήρθε με τη σύζυγο Φωτεινή, κόρη του Παναγιώτη Κελεμίδη και της Μαρίας Ανδρεάδου. Μαζί τους οι γιοι, ο Χρήστος και ο Ανδρέας. Όμως τα χρόνια του Εμφυλίου σημάδεψαν βαριά την οικογένεια. Ο Σπύρος και ο Ανδρέας βασανίστηκαν και εκτελέστηκαν. Το όνομά τους έμεινε χαραγμένο στη συλλογική μνήμη του χωριού.
*Ο Νάνος Τσιφτσόγλου, γιος του Εμμανουήλ και της Φωτεινής, γεννημένος το 1888 στο Όκλαλι, ήρθε με τη σύζυγο Μαριάνθη, κόρη του Δημήτρη και της Κερανιώς. Μαζί τους τα τέσσερα ανήλικα αγόρια τους. Η Μαριάνθη έζησε τη διπλή ορφάνια , του άνδρα της, που πέθανε λίγους μήνες πριν, και του γιου της Στέργιου, που χάθηκε στον Εμφύλιο. Η ζωή της γράφτηκε με δάκρυα και αντοχή.
*Ο Κωνσταντίνος Τσιφουτάκης, από το Όκλαλι, ήρθε με τη γυναίκα του Μαγδαληνή, κόρη του Αναστάση Μπουχουρίδη και της Βασιλικής, από το Άκαλαν. Η Μαγδαληνή, γεννημένη το 1889, έζησε λιγότερο από εβδομήντα χρόνια, μα άφησε πίσω της τη γλυκύτητα και τη σεμνότητα μιας γενιάς που δεν πρόλαβε να γευτεί ειρήνη.
*Η Μαργιορή Τσομπανάκη, κόρη του Δημήτρη Παγωνάκη και της Βασιλικής, γεννημένη το 1875 στο Άκαλαν, ήρθε με τον άνδρα της Χριστόδουλο από το Όκλαλι. Μαζί τους τα παιδιά, ο Κωνσταντίνος, η Δοξή Καλφοπούλου και η Χρυσαφένια Λαζαριώτη. Η Μαργιορή υπήρξε η πρακτική μαμή της Νέας Δήμητρας. Στα χέρια της γεννήθηκαν δεκάδες παιδιά, και κάθε νεογέννητο ήταν για εκείνη μια μικρή ανάσταση. Έζησε μέχρι τα 81 της, σεβαστή και αγαπητή.
*Ο Νικόλαος Τσαλικίδης, γιος του Παναγιώτη και της Σμαρώς, γεννήθηκε το 1890 στο Λαζάρκιοϊ και ήρθε με τη σύζυγο Πετρίνα Δεληγιάννη (1900–1988) από τις Καστανιές. Απέκτησαν τρία αγόρια, μα όλα χάθηκαν πρόωρα. Τα δύο πέθαναν βρέφη και ο Μόσχος σκοτώθηκε στα 20 του, όταν ανατινάχθηκε το κάρο έξω από το χωριό στα χρόνια του Εμφυλίου. Η Πετρίνα έμεινε χήρα και καντηλανάφτρια του ναού, κρατώντας το φως για όσους έφυγαν. Έζησε μέχρι τα 88 της, με την καρδιά της δεμένη στον χαμό των παιδιών της.
*Η Ευλαβή Τριανταφυλλίδου, κόρη του Αθανάσιου Καραβοκύρη και της Υπαπαντής, από το Καρατζάκιοϊ της Ανατολικής Θράκης, ήρθε χήρα του Τριαντάφυλλου Τριανταφυλλίδη με τα παιδιά της, τον Θανάση τον Χουριέτ και την Υπαπαντή. Η Ευλαβή πέθανε το 1933 στη Νέα Δήμητρα, αφήνοντας πίσω της απογόνους που κράτησαν το επίθετο και τη μνήμη.
*Ο Δημήτριος Χατζόπουλος (Σαρβανιτίδης), γιος του Δημήτρη και της Βασιλικής, γεννημένος το 1884 στο Λαζάρκιοϊ, ήρθε χήρος και ξαναπαντρεύτηκε τη Μαγδαληνή, κόρη του Γιώργου Κυριάκογλου και της Κρυσταλλένιας, γεννημένη την ίδια χρονιά. Η Μαγδαληνή είχε ήδη μια κόρη, τη Δέσποινα, και μαζί απέκτησαν έναν γιο, τον Αστέριο. Έστησαν ένα νέο σπίτι με ρίζες από το παλιό.
*Η Σοφία Τσακιρίδου, κόρη του Εμμανουήλ Σαρβανιτίδη και της Ευθυμίας Κελεσίδου, γεννημένη το 1861 στο Λαζάρκιοϊ, ήρθε με τον άνδρα της Σωτήρη Τσακιρίδη. Ο Σωτήρης πέθανε νωρίς, κι εκείνη έμεινε χήρα με τρία αγόρια, τον Μανώλη, τον Ευθύμη και τον Αχιλλέα. Γυναίκα ήρεμη, γεμάτη σοφία, στάθηκε μητέρα και πατέρας μαζί.
*Ο Χριστόδουλος Τσιφτσόγλου, γεννημένος το 1882 στο Όκλαλι, γιος του Ευστρατίου και της Ελένης, ήρθε με τη γυναίκα του Κυριακιώ Ντάρτζαλη, κόρη του Κωνσταντίνου και της Βασιλικής. Τα δύο τους παιδιά χάθηκαν μικρά. Ο Χριστόδουλος υπήρξε δωρητής του ναού του Αγίου Γεωργίου , άφησε πίσω του όχι μόνο τη μνήμη, αλλά και το έργο του. Πέθανε στα 85 του χρόνια, με τη συνείδηση ήρεμη.
Όλα αυτά τα ονόματα, όλα αυτά τα πρόσωπα, ήταν οι ρίζες της Νέας Δήμητρας.
Πέρασαν πολέμους, προσφυγιά, φτώχεια, και όμως στάθηκαν όρθιοι. Έχτισαν εκκλησιές, μεγάλωσαν παιδιά, πότισαν τη γη με τον ιδρώτα και τα δάκρυά τους.
Κι αν σήμερα οι φωνές τους χάθηκαν, οι ψίθυροι τους ακόμα αντηχούν στις αυλές, στα καντήλια, στα σοκάκια του χωριού. Είναι εκεί, μαζί με το άρωμα του βασιλικού στα κατώφλια και τον ήχο της καμπάνας που καλεί όχι μόνο τους ζωντανούς, αλλά και τους περασμένους.
Γιατί στη Νέα Δήμητρα, η Μνήμη δεν πέθανε, αλλά ζει μέσα σε κάθε μας ανάσα.
Συνεχίζεται…