Κτηνοτρόφοι της Νέας Δήμητρας
Οι πρόσφυγες που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις Πατρίδες τους με την Ανταλλαγή των Πληθυσμών σύμφωνα με την Συνθήκη τής Λωζάνης συχνά έπαιρναν μαζί τους ό,τι πιο πολύτιμο είχαν , συμπεριλαμβανομένων και των ζώων τους . Μέσα στην αταξία της προσφυγιάς υπήρχε μια αίσθηση κανονικότητας και ελπίδας , αφού αυτοί οι άνθρωποι έπρεπε να φροντίσουν και τα ζώα τους .
Κάποιοι ήρθαν με τα κοπάδια τους από την Πατρίδα. Στο βιβλίο του χωριανού μας Νεοδημητριώτη συγγραφέα και ερευνητή Γεωργίου Μάνου ,»Χρόνοι Δίσεκτοι και Μήνες Οργισμένοι» ,που είναι σημαντική μαρτυρία για τους πρόσφυγες και τις προκλήσεις που αντιμετώπισαν , αναφέρεται ωστον παππού του Γιωργάκη Μάνο , ο οποίος έφερε μαζί του το κοπάδι με τα πρόβατα .
Αυτό είναι μια ισχυρή εικόνα με πολλές σημασίες. Το κοπάδι με τα πρόβατα ήταν σύμβολο επιβίωσης , προσήλωσης στην παράδοση και την ζωή που είχαν πριν την προςφυγιά , σύνδεσης με την πολιτιστική κληρονομιά και ελπίδας και προσπάθειας να αναδημιουργήσουν τις ζωές τους συχνά με την βοήθεια των ζώων τους .
Σε κάθε αυλή Νεοδημητριώτικης οικογένειας υπήρχαν ζώα αγελάδες , κατσίκες , πρόβατα . Η παρουσία αγελάδων στις αυλές των σπιτιών ήταν συνηθισμένη εικόνα . Αυτή η πρακτική προσέφερε στις οικογένειες όχι μόνο τα απαραίτητα γαλακτοκομικά προϊόντα αλλά και μια αίσθηση αυτάρκειας . Έτσι είχαμε καθημερινή προμήθεια γάλακτος που το χρησιμοποιούσαν οι γιαγιάδες μας και οι μαμάδες μας για να φτιάξουν τυρί , βούτυρο , γιαούρτι . Τα ζώα αυτά ενσωματώνονταν στην καθημερινή ζωή της οικογένειας και η απόκτηση μιάς αγελάδας ήταν ένδειξη ευημερίας. Η φροντίδα της αγελάδας, το τάισμα και η καθαριότητά τους αποτελούσαν μέρος της ρουτίνας των μελών της οικογένειας , δημιουργώντας έναν ιδιαίτερο δεσμό με το ζώο . Τα οικόσιτα ζώα έχουν και τον προστάτη τους όπως τον Άγιο Μόδεστο , που η μνήμη του τιμάται στις 18 Δεκεμβρίου . Ήταν πολύ σημαντική γιορτη και οι Νεοδημητριώτες την τιμούσαν με αργία και έκαναν αγιασμό στην εκκλησία ραντίζοντας με αυτόν τα ζώα τους και ζητώντας από τον Άγιο την προστασία και την υγεία των κοπαδιών .
Αυτός ο δεσμός φαινόταν με το να δίνουν ονόματα στα ζώα τους όπως Μαυρούλα , Καφετιά , Καλή , Μπέμπα , Παρασκευούλα , Γαλατένια , Αστέρω , Φιφίκα , Λυγερή , Λευκή , Κίτσα ,Βασίλω , Μαρίτσα , Πιπίτσα , Κανέλλα.
Ποιος από εμάς δεν θυμάται το πρωϊνό μας ! ‘Έναν μαστραπά ( λαμαρινένιο ή εμαγιέ ή τσίγκινο μεγάλο φλυτζάνι με χερούλι) γάλα με μπόλικη ζάχαρη ή ένα πιάτο με γάλα και τριμμένο ψωμί με ζάχαρη που το λέγαμε «παπάρα « ,που μεγαλώναμε με απλά και θρεπτικά υλικά .Απλά υλικά .Γάλα , ψωμί και ζάχαρη , που ερχόταν απευθείας από τα χέρια της οικογένειας και την καρδιά της γης. Αγελάδες είχαμε στην αυλή μας.
Σε πολλές αυλές δίπλα στους στάβλους με τις αγελάδες υπήρχαν οι μάντρες με τα αιγοπρόβατα . Έτσι στις αυλές μας είχαμε τις προβατίνες και τις κατσίκες με τα ονόματα Κοντούλα , Πηδηχτούλα , Κοντύλω , Μαριγούλα , Κερατσούλα .
Μάντρες με πρόβατα θυμάμαι στο σπίτι του Γιοβαντσάκη Απόστολου του Αννικά , στου Αναστασιάδη Αναστάση του Γκοντάκκ , στου Περικλή Νικολαΐδη και στου αδελφού του Παρασκευά , στου Δημητριάδη Μόσχου , στου παππού μου Γκάιτατζη .
Τα μεγάλα κοπάδια με αιγοπρόβατα όμως βρίσκονταν έξω από το χωριό μας . Στο πρώτο κάστρο ήταν το μαντρί των Κεχαγιάδων που αλλάχτηκε το επίθετό τους από Ιωακειμίδη σε Κεχαγιάς λόγω της ενασχόλησης με τα πρόβατα . Ο όρος κεχαγιάς προέρχεται από την τουρκική λέξη kahya, που σημαίνει επιστάτης ή υπεύθυνος και χρησιμοποιούνταν για να περιγράψει τους υπεύθυνους κτηνοτρόφους . Επίσης πιο πέρα πίσω από το πρώτο κάστρο ήταν το μαντρί των Ρασάδων , του Νικολαΐδη Βασίλη και Χρήστου . Και κάπου εκεί των Νατσάδων .
Στον λόφο πιο κάτω από τα μνήματα ήταν τα μαντριά των Γκαϊτατζήδων , του Αλέξανδρου και του Θανάση . Στην Σολτάρα , μαντρί είχε ο Ζαφειρόπουλος ο Ευρυστένης .
Έτσι ζούσαν τις οικογένειές τους και εξασφάλιζαν τα βασικά αγαθά όπως το γάλα, το τυρί , το μαλλί και το κρέας . Και όχι μόνο οι οικογένειες αλλά και όλο το χωριό .
Η φροντίδα των προβάτων ήταν τρόπος ζωής και απαιτούσε δεξιότητες και γνώσεις που μεταδίδονταν από γενιά σε γενιά.
Η ζωή του βοσκού , του τσομπάνη όπως τους λέγαμε , ήταν σκληρή και απαιτητική .
Επίθετα που συνδέονται με το επάγγελμα αυτό έχουμε στο χωριό μας όπως Τσομπανάκης και Ποιμενίδης και παρατσούκλια όπως Τσομπανού.
Τα κοπάδια στην Νέα Δήμητρα δεν ήταν μόνο ζώα εκτροφής αλλά αποτελούσαν έναν σημαντικό πολιτιστικό θησαυρό που συνδέει τις σημερινές γενιές με τις παραδόσεις και τις αξίες του παρελθόντος.
Ελένη Τσιφτσόγλου
Έτος 2024