Η Τσατάλτζα της Καρδιάς μας
Η λέξη « Τσατάλτζα» αντηχεί μέσα μας ,κουβαλώντας μνήμες ,διηγήσεις,εικόνες μιας ζωής που δεν ζήσαμε, αλλά που νιώθουμε δική μας . Οι παππούδες μας την ανέφεραν συχνά ,σαν ένα μέρος γνώριμο , αγαπημένο , σχεδόν ιερό .
Και σε μας έχει μείνει αποτυπωμένη αυτή η πολιτεία . Μόνο που σκέφτομαι ότι εκεί περπατούσαν οι δικοί μας νιώθω ρίγη συγκίνησης. Μας περιέγραφαν για το παζάρι της , για τα καλούδια που έφερναν από εκεί όταν την επισκέπτονταν. Ακόμη για τα όμορφα κτίρια και τα διώροφα σπίτια που είχε.
Η κωμόπολη , Μετρες ή Τσατάλτζα , βρίσκεται 65 χιλιόμετρα δυτικά της Κωνσταντινούπολης, επί της σιδηροδρομικής γραμμής Κωνσταντινούπολης -Διδυμοτείχου. Είναι χτισμένη μερικά χιλιόμετρα μακριά από τον μυχό της λιμνοθάλασσας στον Μπουγιούκ Τσεκμετζέ, στις υπώρειες του λόφου του Αη Λιά, Φεράχ Τεπέ, 382 μέτρα . Πρόκειται για μια αρχαία πολιτεία , την ίδρυση της οποίας καλύπτει η μαγεία των θρύλων και των παραδόσεων . Το αρχαίο όνομα ήταν Εργίσκη και ιδρυτής ήταν ο Έργισκος , ο γιός του Ποσειδώνα .
Μια άλλη παράδοση υποστηρίζει ότι κατά τους βυζαντινούς χρόνους, ο στρατηγός Μέτρωνας σκοτώθηκε σε κάποια μάχη , για να την σώσει από τους εχθρούς της. Έτσι η Εργίσκη μετονομάστηκε σε Μέτρες . Περιτειχίστηκε από τον Ιουστινιανό από τον 6ο αιώνα . Από τις Μέτρες περνούσε το Αναστασιανό τείχος με μήκος 93 χιλιόμετρα, που ξεκινούσε από τον Εύξεινο Πόντο και κατέληγε στην Σηλυβρία .
Η κωμόπολη , πήρε την τουρκική ονομασία Τσατάλτζα από την λέξη τσατάλ που σημαίνει διχάλα , επειδή βρίσκεται στο σημείο , που ενώνονται τρείς λόφοι . Οι Μέτρες ανήκαν στην Βυζαντινή Αυτοκρατορία μέχρι που καταλήφθηκαν από τους Τούρκους το 1371μ.χ από τον Σουλτάνο Μουράτ τον Α’. Τον 17 ο αιώνα η πόλη γνώρισε την Χρυσή εποχή της όταν ο Φερχάτ πασάς την στόλισε με παλάτια , έναν τεκέ , ένα χαμάμ και ένα παζάρι , που το ονόμασε Τσατάλ μπουργκάζ . Μετά τον Α’ Παγκόσμιο πόλεμο 1914-1918 ακολούθησε η Μικρασιατική Καταστροφή με αποτέλεσμα η Ανατολική Θράκη να ενταχθεί στην Τουρκία και έτσι οι περισσότεροι Έλληνες αναγκάστηκαν να την εγκαταλείψουν .Μετά από διαπραγματεύσεις κατέληξαν στην υπογραφή της Συνθήκης της Λωζάνης ( 1923).
Η Συνθήκη αυτή υποχρέωσε τους εναπομείναντες Έλληνες να πάρουν και αυτοί τον δρόμο της προσφυγιάς . Οι Μέτρες υπάγονταν διοικητικά στην Νομαρχία Κωνσταντινούπολης και ήταν έδρα του ομώνυμου Σαντζακίου . Το 1914 στις Μέτρες ζούσαν συνολικά 5000 κάτοικοι , Έλληνες και Τούρκοι . Οι κάτοικοι ζούσαν αγαπημένοι μέχρι την εποχή της προσφυγιάς που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα αγαπημένα τους μέρη . Οι κάτοικοι των Μετρών , Έλληνες Χριστιανοί Ορθόδοξοι ανήκαν στην Ιερά Μητρόπολη Μετρών και Αθύρων , που υπαγόταν στο Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως. Η Μητρόπολη καταργήθηκε με την Ανταλλαγή των Πληθυσμών, το 1924 .
Τα δικά μας χωριά Καστανιές , Όκλαλι , Άκαλαν , Λαζάρκιοϊ, Ερμενίκιοϊ , Τσιφλίκιοϊ , Τζελέπκιοϊ ανήκαν στην Επαρχία Μετρών (Τσατάλτζας) , στην Νομαρχία Κωνσταντινούπολης . Εκκλησιαστικώς ανήκαν όμως στην Μητρόπολη Δέρκων , που η έδρα της ήταν στα Θεραπειά της Κωνσταντινούπολης, γι’αυτό και δεν καταργήθηκε με την Ανταλλαγή των Πληθυσμών. Η Μητρόπολη Δέρκων είναι εν ενεργεία και λειτουργούν οι ενοριακοί της ναοί στα Θεραπειά και στην Κωνσταντινούπολη . Κτίρια που σώζονται ακόμη στην Τσατάλτζα είναι η Φωτάκειος Σχολή ,το κτίριο της Γεωργικής Τράπεζας και παλιές οικίες με τον αρχιτεκτονικό ρυθμό που χτίζονταν τότε.Τα σπίτια ήταν διώροφα συνήθως με κάτω αποθήκη ή στάβλο και εξωτερική σκάλα και είχαν μακρόστενα παράθυρα και ξύλινα κάγκελα. Η Τσατάλτζα δίνει το φρέσκο νερό στην Κωνσταντινούπολη μαζί με την λίμνη του Ντουρουσού.
Κάθε εβδομάδα οι παππούδες μας έζευαν τα κάρα ,έδεναν καλά τα σαμάρια και ξεκινούσαν το ταξίδι στην Τσατάλτζα για τις αγορές τους και για την προμήθεια διαφόρων αγαθών, που δεν υπήρχαν στα χωριά τους .Ο δρόμος χωμάτινος και μακρύς, γέμιζε αραμπάδες,γεμάτους ανθρώπους που χαιρετιούνταν ,γελούσαν , μοιράζονταν νέα και ιστορίες . Κοντοχωριανοί , συγγενείς , συμπεθέροι ,σύντεκνοι. Το παζάρι της Τσατάλτζας ήταν κάτι παραπάνω από μια απλή αγορά . Ήταν μια κοινωνική συνάθροιση όπου οι παππούδες μας ένωναν τις φωνές τους και τα βιώματά τους.
Η αγορά της Τσατάλτζας ήταν γεμάτη καλούδια . Εκεί εύρισκαν τον καλό καφέ , τα μαντζούνια , τα λουκάνικα , τα μπαχαρικά , το κίμινο , το μπαχάρι, το κακουλέ , το μαχλεπί.
Από εκεί έφερναν τα ωραία υφάσματα για να ράψουν οι μοδίστρες τις ωραίες φούστες και φορέματα , που φορούσαν οι γιαγιάδες μας και θαυμάζουμε στις φωτογραφίες της εποχής εκείνης .Τα σατέν , οι ταφτάδες , τα βελούδα , τα κασμίρια ήταν στα ράφια των μαγαζιών της Τσατάλτζας .Από εκεί περίμεναν οι νέες των χωριών μας τις κλωστές , τους τσιλέδες , τα τεριπλίκια , τις κουβαρίστρες, τις χρυσοκλωστές για τα εργόχειρά τους .Και μαζί με αυτά , τα αρωματικά σαπούνια και αρώματα ,για την ευωδιά τους .Τα χτένια , τα καθρεφτάκια , τα πασουμάκια , τα μεταξωτά μαντήλια .
Από όλα είχε η αγορά της πόλης μας . Τσαγκάρηδες , μαραγκούς, ραφτάδες , σιδεράδες, μπακάληδες , καφετζήδες , οπωροπώλες , φαρμακοποιούς , πεταλωτήδες.
Κόσμος πήγαινε κι ερχόταν και οι καφενέδες ήταν γεμάτοι από τους μερακλήδες ,που άκουγαν τους αμανέδες από τα γραμμόφωνα και απολάμβαναν το ούζο τους με τον μεζέ .
Και να ο Νικολάκκς ο Τσάκος με τον Νατσά τον Χρήστο από το Κλαλί έσμιξαν και τα πίνουν με τον κουμπάρο τον Κουτσουρίδη απ’ τις Καστανιές. Το καλό ποτό τους φέρνει πιο κοντά .
Πιο πέρα ο Αρβανιτίδης από το Άκαλαν και ο Θεοφανίδης απ’ τις Καστανιές κάνουν παζάρια για να αγοράσουν μια (α)γελάδα . Το ζωοπάζαρο είναι γεμάτο χωριανούς, που ενδιαφέρονται να αγοράσουν γουρουνάκια.
Όλη η αγορά της Τσατάλτζας βουίζει από τον κόσμο. Κλαλιώτες , Καστανιώτες , Λαζαριώτες ,Τσφλικιώτες , Ερμενικιώτες , ντόπιοι Μετρινοί, Ακαλανιώτες , Τζελεπιώτες ,Ελβασανιώτες.
Και μετά από ώρες όλοι παίρνουν τον δρόμο της επιστροφής με φορτωμένα τα κάρα με τα αγαθά και τα καλούδια.
Ζούσαν όλοι κάτω από τον ίδιο ουρανό και είχαν τα ίδια ντέρτια . Δεν μπορούσαν να φανταστούν ότι μετά από καιρό θα άφηναν αυτήν την ζωή .
Ήταν στον τόπο τους και τα ξεπερνούσαν όλα .Είχαν τα ντέρτια τους , αλλά είχαν και τις χαρές τους ,άλλωστε αυτή είναι η ζωή. Εναλλαγές χαράς και λύπης .
Μετά από την ήρεμη ζωή τους στα αγαπημένα τους χωριά ήρθε η Ανταλλαγή. Τι θα αντάλλασσαν . Ρούχα , αντικείμενα ; Όχι !
Ψυχές! Και βρέθηκαν όλοι κάτω από τον ίδιο μανδύα της προσφυγιάς και της ανέχειας .Άφησαν τα χωριά τους , την πόλη τους , την Πόλη . Και ήρθαν σε αυτόν τον τόπο .
Συμπεθέριασαν , κουμπάριασαν , έγιναν συγγενείς, φίλοι και έζησαν . Λειτούργησαν κάτω από τον ίδιο ουρανό με την ίδια πίστη . Έβαλαν όλη την δύναμή τους και πορεύτηκαν μαζί και ένιωθαν τον τόπο που εγκαταστάθηκαν, τόπο τους .
Μα δεν ξέχασαν ποτέ τα μέρια τους . Σε όλες τις διηγήσεις τους ήταν μέσα .Έτρεχαν τα δάκρυα για τα μέρια τους και ήταν στην καρδιά τους .
Η Ταατάλτζα και τα μέρη της είναι κάτι παραπάνω από γεωγραφική τοποθεσία. Είναι το σύμβολο των παιδικών τους χρόνων, των γεύσεων της παλιάς τους ζωής .
Οι Νεοδημητριώτες ποτέ δεν ξέχασαν την πόλη αυτή και την ζωή που έχασαν . Έτσι η Τσατάλτζα παραμένει πάντα ζωντανή και στις διηγήσεις τους και είναι ένας συναισθηματικός δεσμός που δεν σβήνει ποτέ . Για τα χωριά και την Τσατάλτζα της καρδιάς μας !