Η Ανταλλαγή
Ήρθε η διαταγή ! Να φύγουν όλοι ! Θα γίνει Ανταλλαγή! Τισημαινει Ανταλλαγή ;
Ήταν ρούχο , φουστάνι ή εμπόρευμα ;
Όχι ! Ήταν άνθρωποι !
Άνθρωποι που έπρεπε να παρατήσουν τα σπιτικά τους , τα υπάρχοντά τους , τις ρίζες τους . Να πάρουν ό,τι μπορούσαν στα χέρια ,να φορτώσουν στα κάρα ό, χωραγε και να ξεκινήσουν .
Με κόπους και στερήσεις έφτιαξαν την περιουσία τους στην Πατρίδα . Με πόση αξιοσύνη έγιναν νοικοκυραίοι και…τώρα ;
Προσφυγιά ! Πρόσφυγες ! Προσφυγόπουλα !
Λέξεις που στάζουν πόνο. Λέξεις ποτισμένες με αδικία και ξεριζωμό . Έβαζαν σε κίνδυνο την ζωή τους και την ζωή των παιδιών τους .
Και τα μαντάτα έρχονταν από παντού . Εικόνες εγκατάλειψης στο μικρό χωριό Όκλαλι . Και στο διπλανό Λαζάρκιοϊ και στο Άκαλαν και στο Τσιφλίκιοϊ και στο Κερμέν και στο Αμπαρλί και στο Αγιασματάκι και στις Καστανιές .
Πρέπει να φύγουμε !
Λίγα ρούχα , όσα χωρούσε ο μπόγος και όσα άντεχε να σηκώσει η πλάτη . Το κάρο είχε κι αυτό λίγα υπάρχοντα και πολλά παιδιά.
Αυτές οι εικόνες της εγκατάλειψης των σπιτιών ήταν ίδιες με τις άδειες ψυχές τους. Το βλέμμα στο κενό . Τι κάνουμε τώρα ; Πρώτα προχωρούσε το κάρο με τον Αναστασιάδη τον Κωνσταντή , τον Γκόντο, μαζί με τα παιδιά του τον γιό του Αναστάση ,τον Γκοντάκκ και την κόρη του Καλλιόπη . Η μαμά τους η Κερανιώ έμεινε πίσω θαμμένη , στα ιερά εκείνα χώματα . Ο πατέρας πήρε τον δρόμο της προσφυγιάς με τα ορφανά του .
Δίπλα , το κάρο που οδηγούσε ο Σταύρος ο Αξονίδης με την Χαρικλειώ και τα παιδιά τους , την εντεκάχρονη Παγώνα , τον οκτάχρονο Χριστόδουλο , τον εννιάχρονο Κωνσταντίνο.
Λίγο πιο πέρα το κάρο του Αρβανίτ του Σωτήρη με την Βδοκιά , την Μαρία την μάνα του και στα πλαϊνά του έγερναν τα παιδιά τους , η Χρυσάνθη , ο Γιώργος , ο Αντώνης και στα φασκιά η μικρή Κυράνα . Η Βδοκιά ήταν έγκυος στην Μαρία . Από το Άκαλαν βγήκαν και συναντήθηκαν στο δρόμο.
Και ο Τσάκος ο Νικολάκκς με την Τσάκαινα την Κερανιώ , την Μαργιόρα την μάνα της και την τετράχρονη κόρη τους Μαρία από το Όκλαλι.
Και ο Διαμαντής ο Καλφόπουλος με την Σμαραγδή και τον τρίχρονο γιό τους , τον Ζαφείρη. Με την μάνα του την Γαρυφαλλιά και την αδελφή του, την Ελένη . Ο πατέρας τους ο Ανδρέας, έμεινε πίσω , στο χώμα της Πατρίδας.
Ποιοι ήταν οι τυχεροί ; Οι ζωντανοί ‘για’ οι νεκροί ; Οι νεκροί έκλεισαν τα μάτια και αναπαύονταν εν ειρήνη , χωρίς πόνο και στεναγμό . Οι ζωντανοί ήταν λείψανα που περπατούσαν και δεν γνώριζαν τον προορισμό τους . Μόνο ο ένας με τον άλλον έδιναν παρηγοριά .
Το καραβάνι προχωρούσε .
Ο Κεχαγιάς ο Αλέξανδρος με την Μάλαμα και τα παιδιά τους . Την πεντάχρονη Κική , την τετράχρονη Ελένη , την δίχρονη Ζωηρά , τον ενός έτους Απόστολο .
Στο άλλο κάρο ο Νάνος ο Τσιφτσόγλου με την Μαριάνθη και τα παιδιά τους τον δεκάχρονο Στέφανο , τον οκτάχρονο Σαράντη, τον πεντάχρονο Στέργιο .
Και το κάρο φορτωμένο στον κατήφορο . Είναι ο Σταύρος ο Καλλιόγλου με την Χρυσή . Έχουν μαζί τους τον εφτάχρονο Παναγιώτη, την τετράχρονη Φωτίκα και τον πεντάχρονο Φώτη . Ο Φώτης δεν θα ζούσε πολλά χρόνια στην Νέα Πατρίδα … στα δέκα του πέθανε από ασθένεια.
Καθώς τρέχουν όλοι μπροστά , άλλοι με τα πόδια , άλλοι με τα κάρα η Μαρία κρατάει στα χέρια της τις δίδυμες αδελφές της και έχει και τον μπόγο στον ώμο . Η χήρα μαμά της περπατάει βιαστικά κι εκείνη με τα στρωσίδια στην πλάτη . Ο άνδρας της άργησε να παρουσιαστεί στον Τουρκικό στρατό και όταν πήγε σε λίγο καιρό , δολοφονήθηκε .
Τα παιδιά της την ακολουθούν γοερά , μη μπορώντας να κατανοήσουν αυτήν την κατάσταση . Η ανηφόρα που παρουσιάστηκε μπροστά τους δεν ήταν εύκολο να περπατηθεί .Η μια αδελφούλα λυγίζει τα ποδαράκια της και γονατίζει. Αφήνει το χεράκι της αδελφής της και πέφτει στην γή ..
Ένας συνοδός έξω από το καραβάνι τις βλέπει και τις βοηθάει . Ευτυχώς υπάρχει ακόμη ανθρωπιά ! Την σηκώνει και την ξαπλώνει πάνω στο κάρο . Μα η καρδούλα της δεν άντεξε . Πέθανε στο δρόμο της προσφυγιάς .
Με μια ευχή την παράχωσαν στην άκρη του δρόμου και έκαναν τον σταυρό τους. Όλοι πήραν τον δρόμο με το τραύμα του ξεριζωμού και μετά από ατελείωτη ταλαιπωρία έφτασαν. Στη γη που τους δόθηκε. Στο χωριό που θα γινόταν η νέα τους Πατρίδα . Στη Νέα Δήμητρα .
Αποχαιρέτησαν τα όνειρά τους , τις παιδικές τους αναμνήσεις , τα σπίτια τους, τις αυλές τους , τα μέρη που έπαιξαν , τα βοσκοτόπια που έβοσκαν τα προβατάκια τους , την γη , που δάμαζαν κάθε χειμώνα .Αλλά ήλπιζαν όλοι σε μια ασφαλή ανατολή του ήλιου , κάπου μακριά . Η προσφυγιά όμως έχει τα ίδια συναισθήματα , πόνο , θλίψη , απελπισία , απόγνωση . Αλλά και αναγκαστική ελπίδα που έπρεπε να κρατήσουν σφιχτά για το άγνωστο μέλλον τους .
Και έφτασαν στην γη που διάλεξαν , στο χωριό μας Νέα Δήμητρα .
Ένοιωθαν όμως πάντα την νοσταλγία , που σημαίνει μεγάλος πόνος. Ο πόνος αυτός προκαλούνταν από την ανικανοποίητη λαχτάρα για επιστροφή στον τόπο τους .
Και όσο κι αν αγάπησαν την νέα πατρίδα τους, πάντα μνημονεύουν τον τόπο , που τόσο επιτακτικά εγκατέλειψαν .
Και τώρα ; Προορισμός , η ελπίδα . Κι ας ήταν πικρή η προσφυγιά .
«Κι απ’ τον θάνατο ακόμα , πιο πικρή είσαι προσφυγιά …»
Αφιερωμένο σε όλους τους προγόνους μας , που έγιναν θύματα στην πιο άδικη Ανταλλαγή. Στην Ανταλλαγή των Πληθυσμών ,που παραβίασε κάθε αρχή δικαίου και κάθε έννοια ανθρωπιάς .
Ελένη Τσιφτσόγλου 2025