Επίσκεψη της Δόμνας Σαμίου στο Χωριό μας Νέα Δήμητρα
Η επίσκεψη της Δόμνας Σαμίου στο χωριό μας την δεκαετία του ’70 αποτέλεσε ένα ιδιαίτερο γεγονός που άφησε ανεξίτηλο το αποτύπωμά της , στην τοπική μας κοινότητα.
Η Δόμνα Σαμίου (1928-2012) ήταν η σπουδαία ερευνήτρια , μουσικός και ερμηνεύτρια της παραδοσιακής ελληνικής μουσικής και ήρθε με σκοπό να καταγράψει τις τοπικές μας παραδόσεις και τραγούδια , αναδεικνύοντας τον παραδοσιακό μας πλούτο . Κατά την άφιξή της οι Νεοδημητριώτες την υποδέχτηκαν θερμά αυτήν και τους συνεργάτες της με σεβασμό και ενθουσιασμό . Συγκεντρωθήκαμε στην Πλατέα του χωριού μας όπου έγινε μια μικρή εκδήλωση προς τιμήν της . Οι μεγαλύτεροι αφηγήθηκαν ιστορίες για το παρελθόν και τα ήθη του τόπου μας ,ενώ τραγούδησαν παραδοσιακά τραγούδια που μαθαίνανε από γενιά σε γενιά .
Η ίδια η Δόμνα Σαμίου συμμετείχε με ενδιαφέρον , κατέγραφε και συνομιλούσε με τους χωριανούς . Μίλησε με τους ντόπιους μουσικούς όπως τον Τάσο τον Τσιφτσόγλου το Τσακάκκ, τον Γιώργο Αλεξιάδη το Μαρθάκκ, και τα αδέλφια Κώστα και Χριστόφορο Τσαλικίδη , οι οποίοι κρατούσαν ζωντανά τους γάμους , τα πανηγύρια και τις γιορτές . ‘Έδειξε ενδιαφέρον επίσης για τους χορούς και την εντυπωσίασε η εκδοχή του χασάπικου και του ατσίκ μπάλου , δύο χοροί που έχουν ρίζες στην ελληνική παράδοση αλλά έχουν παραλλαγή στο χωριό μας . Συζήτησε με τους χωριανούς για τις διαφορές στον ρυθμό και τις κινήσεις και τους είδε να το χορεύουν υπό τους ήχους του Γιώργη του Μαρθάκκ.
Επίσης ενδιαφέρθηκε για τα συρτά που χορεύονται με χάρη και για τον ιδιαίτερο αντικρυστό χορό, έναν ιδιαίτερο χορό- διάλογο , όπου οι χορευτές κοιτάζονται στα μάτια . Αυτούς τους χορούς έπαιξαν τα αδέλφια Τσαλικίδη με δεξιοτεχνία και παιχνιδίσματα . Ζήτησε να της περιγράψουν πότε χορεύονται , σε ποιες περιστάσεις και κατέγραφε συνεχώς, κατανοώντας όλες τις λεπτομέρειες που αποτελούν πολύτιμα κομμάτια της πολιτιστικής ταυτότητας του χωριού μας .
Ιδιαίτερη συγκίνηση προκάλεσε στην Δόμνα Σαμίου το τραγούδι του αποχαιρετισμού της νύφης από την μάνα της ,ένα μοναδικό τραγούδι που υπάρχει μόνο στον τόπο μας και στους πρόσφυγες από δύο κοντινά χωριά της Πατρίδας . Όταν της μίλησαν για αυτό , ζήτησε αμέσως να το ακούσει . Ο Τάσος το Τσακάκκ γνωστός οργανοπαίκτης επίσης ,για το ταλέντο του ,το ερμήνευσε όπως μοναδικά ο ίδιος μπορούσε να το ερμηνεύει . Το έπαιξε με το ακορντεόν και το τραγούδησε με την λυρικότητα και το συναίσθημα που το συνοδεύει . Το τραγούδι περιγράφει τον πόνο της νύφης που αποχωρίζεται την μάνα της . Η μελωδία του και οι στίχοι του ήταν τόσο λυπημένοι που έκαναν την Δόμνα να συγκινηθεί . « Είναι πραγματικός θησαυρός» είπε ενώ κατέγραψε προσεκτικά τα λόγια και την μελωδία του . Κατάλαβε πως αυτό το τραγούδι δεν ήταν μόνο μια παράδοση αλλά ένα βίωμα για τις γυναίκες του χωριού μας. Υποσχέθηκε να το εντάξει στο αρχείο της , ώστε να μην χαθεί .
Η γιαγιά Αδάμαινα , η κόρη της Λαμπρινή , η Χρυσώ του Παπάζουγλου , η Μάρθα η Αλεξιάδου μαζί με τις άλλες γυναίκες του χωριού μας , πλησίασαν την Δόμνα με διστακτικότητα αλλά και φανερή χαρά . Ήταν αυτές που γνώριζαν τα παλιά τραγούδια ,τις παραδόσεις και τα έθιμα. Τραγούδησαν τραγούδια του γάμου και της ξενιτιάς και οι φωνές τους αντηχούσαν . Η Δόμνα τις άκουσε προσεκτικά, κάνοντας ερωτήσεις για τους στίχους και τις μελωδίες . Η στιγμή αυτή ήταν μοναδική ! Ήταν μια γέφυρα ανάμεσα στο παρελθόν και το μέλλον , με την Δόμνα να καταγράφει προσεκτικά ενώ οι γυναίκες του χωριού ένοιωθαν περηφάνια που οι θησαυροί τους αναγνωρίζονταν και θα περνούσαν στις επόμενες γενιές .
Η βραδιά εκείνη κορυφώθηκε με γλέντι, όπου ακούστηκαν οι ήχοι του κλαρίνου από τον αγαπητό οργανοπαίκτη Νικολάκη Δαφλίδη από τα ίδια μέρη της Πατρίδας, του ακορντεόν και της κιθάρας και των συνεργατών της που ενώθηκε η μελωδία τους με των δικών μας χωριανών .
Η Δόμνα τραγούδησε μαζί τους με την χαρακτηριστική της φωνή και την αγάπη της για την παράδοση και εκείνη η βραδιά στο χωριό μας ήταν καταπληκτική , γεμάτη μουσική και συναισθήματα.
Η Πλατέα του χωριού γέμισε από τις φωνές των ανθρώπων και τους ήχους των μουσικών οργάνων .
Η ατμόσφαιρα ήταν μαγική καθώς η φλόγα της παράδοσης ζωντάνευε μέσα από τις αφηγήσεις , τους χορούς και την μουσική.
Το γλέντι κράτησε πολλές ώρες, ο Τάσος το Τσακάκκ έπαιξε ξανά το τραγούδι του αποχαιρετισμού, προκαλώντας συγκίνηση σε όλους . Τα συρτά εναλλάσσονταν με τα αντικρυστά ,οι χασαπιές ήταν το εντυπωσιακό θέαμα της βραδιάς εκείνης και η Πλατέα της Νέας Δήμητρας αντηχούσε από γέλια και τραγούδια .
Ήταν μια βραδιά που έδειξε πόσο ζωντανή είναι η παράδοση όταν οι άνθρωποι την αγαπούν και την μοιράζονται . Όλοι έφυγαν με την καρδιά γεμάτη περηφάνια και συγκίνηση , ενώ η Δόμνα Σαμίου μας άφησε με την υπόσχεση ότι ο πολιτιστικός μας πλούτος δεν θα χαθεί ,αλλά θα διατηρηθεί και θα αναδειχθεί .
Ωστόσο όπως συχνά συμβαίνει με τις πολύτιμες παραδόσεις , ο χρόνος , οι αλλαγές στις κοινωνίες και οι σύγχρονοι ρυθμοί της ζωής έχουν οδηγήσει στην απώλεια πολλών από αυτές τις πολύτιμες κληρονομιές .
Τα τραγούδια του αποχαιρετισμού της νύφης από την μάνα οι χασαπιές , τα συρτά και όλοι οι άλλοι χοροί που καταγράφηκαν εκείνη την βραδιά δεν κατάφεραν να διατηρηθούν ζωντανά όπως έπρεπε. Το πέρασμα των χρόνων και η απομάκρυνση των νέων από τις παραδοσιακές αξίες οδήγησαν σε μια σταδιακή απώλεια αυτών των πολύτιμων στοιχείων . Έτσι αυτό το όραμα της διατήρησης και ανάδειξη , χάθηκε με την πάροδο του χρόνου , αφήνοντας πίσω της μόνο αναμνήσεις που σήμερα θυμίζουν το πλούσιο παρελθόν της Νέας Δήμητρας.
Οι στιγμές της βραδιάς , που φαινόταν να υπόσχονται την αναγέννηση της παράδοσης έγιναν μνήμες γεμάτες συγκίνηση .
Με δάκρυα στα μάτια συνεχίζω να γράφω και εκφράζω την λύπη μου για την αδυναμία μας να κρατήσουμε κάτι τόσο όμορφο και ζωντανό για τις επόμενες γενιές.
Ελένη Τσιφτσόγλου
Έτος 2024